Menige bezoeker aan de Brugse binnenstad zal zich de aanwezigheid van talrijke zwanen herinneren op de reien. Ergens pikte ik op dat de historische oorsprong lag bij de straf die keizer Maximiliaan van Oostenrijk uitsprak tegen de Bruggelingen. Die hadden immers zijn vertrouweling Pieter Lanchals in 1488 ter dood veroordeeld op de Grote Markt. Om de stad te blijven herinneren aan de gevolgen van deze rebellie, diende ze voor eeuwig in het onderhoud van zwanen op de reien te voorzien. De zwaan was immers het symbool in het wapenschild van de familie Lanchals.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
“Historisch niet correct”, stelt auteur Marc Boone. Als gewoon hoogleraar Middeleeuwse Geschiedenis (UGent) is hij al enkele jaren officieel op rust. Maar zoals wel vaker bij academici, kruipt het bloed waar het niet gaan kan. En eind vorig jaar beviel hij van dit heel verzorgde en rijk geïllustreerde werk over het leven van Pieter Lanchals. Buiten zijn geboortestad Brugge geniet deze figuur vandaag waarschijnlijk niet veel bekendheid. Dringend tijd om via dit boek de rol van deze ambtenaar als cruciale schakel tussen het Bourgondische en het Habsburgse tijdperk van de Nederlanden van wat nader te belichten.
Het streven naar bestuurlijke eenheid
Wie over de Bourgondische hertogen spreekt, kan de laatste jaren onmogelijk nog voorbij aan de populariserende rol die Bart Van Loo hierin heeft gespeeld. In zekere zin heeft hij deze gerehabiliteerd. Historici in de periode van de romantiek waren immers kritischer voor hun centralisatiepolitiek en aanval op de stedelijke privileges die vooral in Vlaanderen sterk leefden. Vooral Karel de Stoute had de vele delen van het rijk proberen te smeden tot een politieke unie.
Daarvoor had hij een leger ambtenaren nodig die dit in de praktijk moesten brengen. De figuur van Pieter Lanchals paste in dat plaatje. Hij sprak Nederlands, wat handig is om in Holland en Zeeland te werken. Hij en zijn vrouw kwamen uit een familie van handelaars en makelaars, wat hem vertrouwd maakte met financieel beheer. En doorheen het boek blijkt hij ook uit het ambitieuze en hardvochtige hout gesneden te zijn om eventuele tegenstand uit de weg te ruimen.
In dienst van Bourgondië
De lezer wordt ingeleid in de finesses van de financiële wereld in de late 15de eeuw. Bourgondië en Habsburg hadden veel geld nodig om hun oorlogen en luxe te betalen. Het was een rol die een fiscale ontvanger als Lanchals gegoten leek. De gewiekste Bruggeling ontpopt zich tot een meester in het innen van belastingen. Onderweg vergeet hij niet zichzelf schaamteloos te verrijken. Het zal hem zuur opbreken.
Ambitie en ondergang
Lanchals is een nochtans een geoefend overlever. De professor-emeritus wijst erop dat bij een nieuwe heerser de administratie in principe haar ontslag krijgt. Maar wanneer Karel de Stoute in 1477 sneuvelt, klimt Pieter verder op de hiërarchische ladder. En ook wanneer Maria van Bourgondië vijf jaar later in het bos van Wijnendale een dodelijke val van haar paard maakt. Hij koketteert met de Italiaanse bankiers die in Brugge resideren om het regime leningen te verschaffen.
Maar het rad van fortuin draait onvoorspelbaar en onverbiddelijk, ook voor het hoofdpersonage van dit boek. Gent en Brugge tonen zich taaie klanten en gooien hun politieke voorrechten niet zomaar te grabbel.
Inspirerende opstand
“Het niet naleven van afspraken, het verwaarlozen van de rechtsbedeling, de onaanvaardbare invloed van vreemde (Duitse) raadgevers, de ondraaglijk hoge belastingen waarvan vermoed werd dat ze niet werden gebruikt voor de onderhandelde doelen.” De cocktail van hier vermelde ingrediënten wordt plots te explosief. In 1488 steekt Brugge de lont in het kruitvat voor een zoveelste opstand. De steden bijten echter opnieuw in het zand.
Interessant is dat we leren dat de ideologische onderbouw van dit verzet via de Gentse Willem Zoete ongeveer een eeuw later Nederlandse nakomelingen inspireert om het Plakkaat van Verlatinghe (de onafhankelijkheidsverklaring van Nederland) te publiceren tegen Filips II van Spanje.
Dit is een boek dat om vele redenen uw aandacht verdient. Niet enkel biedt het inzicht in het dagelijkse leven van een topambtenaar in de late Middeleeuwen, maar de schrijver schetst ook verbanden op politiek niveau die helpen om verscheidene beslissingen en gebeurtenissen te verklaren, die tot op vandaag resoneren.
Marc Boone, ‘Ambitie & ondergang – de geldhonger van de Bourgondische vorsten’. 2025, Sterck & De Vreese. 400 p., 44,90 euro. ISBN 9789464712247
Meer over de Bourgondiërs
