De Belgische overheid gaf onlangs toe het surveillancesysteem Gotham van Palantir te gebruiken. Niet meer enkel onrechtstreeks via de NAVO of via Europol, maar als echte klant.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
Alleen is daar niet één vermelding van terug te vinden in de databanken van de documenten van de Kamer van volksvertegenwoordigers. Nochtans is er een theoretische parlementaire controle op de inlichtingendiensten. Dit is geen onbeduidend detail, omdat Palantir vaak beschuldigd wordt van het faciliteren van politieke inmenging.
Campagne
Tal van actiegroepen voeren een campagne tegen het samenwerken met Palantir. Voornamelijk ngo’s zoals Amnesty International en 11.11.11. Quasi gelijktijdig met de officieuze bekendmaking trekken Belgische banken zich terug uit investeringen in Palantir.
Ontdek hier meer over Palantir
De reden daarvoor is niet financieel, want de beurswaarde van Palantir is sinds 2020 spectaculair gestegen, vooral dankzij een enorme stijging vanaf 2023 dankzij de AI‑hausse. In 2022 kende het aandeel nog een zware daling. Sedert de beursgang is de waarde met 148 procent gestegen. Als belegging is Palantir dus zeker interessant.
Alles draait rond Gotham. Dit is één van de twee grote software‑platforms van Palantir Technologies. Het is een geavanceerd data‑analyse‑ en operationeel besluitvormingssysteem voor defensie, veiligheidsdiensten en politie. Gotham is dus geen app of simpel databaseprogramma, maar een zeer geavanceerd platform dat geheime en openbare data samenbrengt. Op zich niets bijzonders en het bestaat ook al decennia, maar het werkt met AI. Bovendien geeft het real-time geavanceerde visualisaties die militair gebruikt kunnen worden.
Op elk moment genereert het dus informatie en beoordelingen op basis van berichten op sociale media en in overheidsdatabanken die gekoppeld zijn. Hoe die informatiestromen lopen en wie welke data bezit is daarbij een bron van bezorgdheid bij voorvechters van grondrechten en privacy. Het systeem doet aan profiling van burgers.
Eind vorig jaar bracht minister van Defensie Theo Francken (N-VA) al een bezoek aan Palantir.
Palantir was honored to host Belgium’s Minister of Defence, Theo Francken, and Chief of Defence, Frederik Vansina, as part of the the Belgium Defence delegation’s visit to the U.S.
— Palantir (@PalantirTech) October 6, 2025
“Palantir is at the frontline of Europe’s defence and an important partner for all the members of… pic.twitter.com/U7qa9zToTS
Predictive policing
Eén van belangrijkste kenmerken van die profiling is de zogenaamde ‘predictive policing’. Gotham zou voorspellen wie, waar en wanneer slechte intenties heeft. Zoiets lijkt bijzonder op de oude televisiereeks Person of Interest over AI-systemen die door de overheid misbruikt worden om personen te liquideren. Dat was een tiental jaar geleden fictie uit Hollywood, maar nu zou het de realiteit kunnen zijn. De scenaristen van het feuilleton dat vijf seizoenen liep, baseerden zich trouwens uitdrukkelijk op Palantir.
Voor defensie en nationale veiligheid is het verbinden van grote hoeveelheden data uit verschillende bronnen (zoals databases, satellieten, drones, sensoren en archieven) van cruciaal belang. Menselijke analisten kunnen dat veel moeilijker. Kunstmatige intelligentie kan dat veel sneller en efficiënter. Bijvoorbeeld door die data in real‑time te analyseren, te visualiseren en te gebruiken bij operaties.
Levert Palantir ook wat ze beloven met Gotham? Bij de NAVO, bij Europol en bij verschillende nationale of lokale politiediensten zoals bijvoorbeeld in Duitsland zegt men van wel. Analisten en ‘commandanten’ kunnen dankzij Gotham snel patronen, risico’s en actiepunten identificeren.
Controversieel boegbeeld
Bovendien is de topman van Palantir als boegbeeld een zeer enigmatische en charismatische figuur. Peter Thiel is een van de medeoprichters van het Amerikaans softwarebedrijf dat gespecialiseerd is in big data-analyse voor overheden en veiligheidsdiensten. Hij richtte het bedrijf in 2003 op, geïnspireerd op de ‘ziendenstenen’ uit The Lord of the Rings.
De van origine Duitse Amerikaan Thiel zelf is omstreden door zijn libertaire, pro-Trump-houding en antidemocratische uitspraken. Thiel werd eerder bekend van PayPal en vroege investeringen in Facebook. Bij Paypal werkte hij samen met Elon Musk. Thiel is de grootste aandeelhouder en een sleutelfiguur achter Palantirs groei. Hij steunde het met CIA-financiering via In-Q-Tel en heeft nauwe banden met de huidige Amerikaanse regering, inclusief Trump en vicepresident J.D. Vance. Dat laatste is uiteraard voor bepaalde lobbygroepen een extra argument om zowel Thiel als Palantir te verketteren.
De Belgische overheid gebruikt Palantir
Op basis van de beschikbare berichten is het antwoord op de vraag of de Belgische overheid Palantir gebruikt ‘Ja’. Lang beweerde men dat dit enkel in beperkte of verkennende contexten gebeurde. Nergens kwam er immers een duidelijke publieke bevestiging van een breed, officieel Belgisch overheidscontract.
De afgelopen weken werd duidelijk dat er meer aan de hand is dan indirect gebruik via Europol in Den Haag en de NAVO in Evere. De regering De Wever heeft blijkbaar een geheim contract gesloten, dat dan weer niet erg lang geheim bleef. Bovendien bracht de krant De Tijd uit dat Palantir een Belgische dochteronderneming had opgezet. Dit zou duiden op contractuele bepalingen over waar de gegevens naartoe gaan om de grondrechten van de Belgische burgers te beschermen. Dat laatste is een hypothese, maar een zeer plausibele.
Blijkbaar weten buitenlandse inlichtingendiensten meer, want quasi gelijktijdig begon eind maart een mediacampagne opgezet door ngo’s. Dit resulteerde meteen in een mededeling van Argenta, dat Palantir volledig uit de beleggingsfondsen schrapten. Dit gebeurde na aanhoudende druk van ngo’s zoals 11.11.11 en FairFin. Argenta gaat hiermee verder dan andere banken als KBC en Degroof Petercam, die Palantir alleen uit duurzame fondsen haalden.
Boycot door politieke ngo’s
Hier speelt een bizar detail mee: een anti-Israël-agenda. De campagnes tegen investeringen in controversiële techbedrijven komen immers uit die hoek. De boycot waartoe ze oproepen komt door ethische zorgen over Palantirs software, die gebruikt wordt door de Amerikaanse immigratiedienst ICE en het Israëlische leger. Volgens Amnesty International zijn de risico’s op mensenrechtenschendingen te hoog.
Kortom: Palantir is in België aanwezig. Het bedrijf heeft een Belgische dochteronderneming opgezet en er zijn ook aanwijzingen dat Belgische banken en publieke instellingen al met Palantir-ecosystemen in aanraking kwamen. Dit moet telkens gemeld worden met de belangrijke nuance dat dit niet automatisch betekent dat “België” als staat Palantir breed inzet.
Los van de mededeling is de officiële versie nog altijd dat het slechts gaat om een combinatie van Belgische aanwezigheid, financiële blootstelling via banken en mogelijke of bestaande contacten met overheids- en defensiekringen.
Wat zegt Palantir zelf? Het bedrijf zegt dat het al Europese instellingen ondersteunt, onder meer in gezondheidszorg, defensie en nationale veiligheid. De Europese Commissie en verschillende agentschappen gebruiken dus al Gotham of andere systemen. De achterdeur staat met andere woorden wagenwijd open en dit zonder parlementaire controle van de Kamer.
Daarom is het belangrijk om nog eens te wijzen op de grootste controverses rond Palantir. Die draaien om surveillance, mensenrechten en gebrek aan transparantie. Het bedrijf wordt vaak gelinkt aan privacy-schendingen en politieke inmengingen. Dat laatste argument zou toch minstens de aandacht van de Kamerleden moeten trekken.
Meer over de Verenigde Staten
