Zwitserland keurde op 14 juni de “Nachhaltigkeitsinitiative” af (het “Geen 10 miljoen Zwitsers” – Referendum): 45,2 procent stemde ja – 54,8 procent nee. De centrumrechtse partij SVP wilde met dit referendum de bevolkingsgroei door immigratie afremmen. Wat is er aan de hand in het land dat rechtse partijen in Europa zo vaak als voorbeeld stellen?
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
Rechtse en liberale partijen verheerlijken vaak het Zwitserse model van directe democratie. Referenda zouden leiden tot meer gezond verstand en dus tot conservatief beleid. Het economische en sociale succes van Zwitserland zou daaruit voortkomen. Het eindresultaat zou een meer “rechts” beleid zijn. Als Vlaming die al vijf jaar in Zwitserland woont en werkt, wil dit nuanceren.
Veranderende bevolking
Het wegnemen van de “tussenman” (de politicus) via bindende referenda kan het politiek proces versnellen. Maar het is een tweesnijdend zwaard: linkse ideeën kunnen uiteraard ook winnen. Uiteindelijk hangt het beleid in elk politiek systeem af van het stemvolk. En dat stemvolk verandert snel, ook in Zwitserland.
Zwitsersland heeft een van de hoogste migratiecijfers van Europa (31 procent buitenlands geboren in 2024, 41 procent met migratieachtergrond bij 15+). De meeste nieuwkomers zijn hoogopgeleide Europeanen en Amerikanen: bankiers, IT’ers en managers. Economisch vaak een plus, cultureel eveneens een uitdaging.
Deze “high potentials” zijn vaak niet verknocht aan het klassieke Zwitserse confederale model, waarbij elk kanton een mini-staat is en Bern bewust klein wordt gehouden. Na gemiddeld tien jaar krijgen ze het Zwitserse paspoort (ongeveer 35.000-45.000 naturalisaties per jaar) en gaan ze stemmen. Ook de Duitser of Fransman die thuis de gevolgen van een bepaald beleid ontvlucht, stemt hier vaak voor datzelfde beleid: voor meer regulering, hogere belastingen, meer centralisatie en open grenzen.
Democratie – direct of indirect – is per definitie een vorm van “meerderheidstirannie”
Burgers met migratieachtergrond stemmen bijvoorbeeld volgens studies significant vaker voor socialisten en groenen. Deze demografische transitie is dus niet degene die we zien in het straatbeeld van Molenbeek, maar kan even transformatief zijn.
Referenda
Enkele voorbeelden: In rechtse kringen worden nog altijd het boerkaverbod (2021: 51,2 procent ja) en minarettenverbod (2009: 57,5 procent ja) aangehaald als bewijs van “rechts Zwitserland”. Maar de marges krimpen zienderogen.
Een referendum om het budget van de linkse publieke omroep SRG te halveren werd in maart 2026 afgekeurd (62 procent tegen).
Een referendum om de pensioenen te verhogen (13e AVS-maand) werd in 2024 goedgekeurd (58,2 procent ja).
Het 2014-referendum tegen massammigratie won nipt (50,3 procent ja) maar werd door het parlement grotendeels genegeerd (implementatie van referenda hangt af van de politiek, de “tussenman” is dus niet volledig weg).
Het succes van Zwitserland
Democratie – direct of indirect – is per definitie een vorm van “meerderheidstirannie”. De 51 procent bepaalt het lot van de 49 procent. Grondwetten en tradities kunnen dat misschien wat temperen, maar als de bevolking verandert, verandert de politiek mee.
Het economische en sociale succes van Zwitserland komt niet primair door directe democratie, maar net door het afremmen van democratische uitspattingen, hetgeen voorkomt uit een oude cultuur van trotse, onafhankelijke kantons. Decentralisatie (subsidiariteit) laat elk kanton een eigen beleid voeren. Er is geen verre, wereldvreemde hoofdstad: Bern is slechts de “Bundesstadt”.
De fiscale concurrentie tussen de kantons zorgt voor discipline: te hoge belastingen en burgers en bedrijven vertrekken naar het buurkanton. Voor meer achtergrond: zie het werk van Hans-Hermann Hoppe (“Small is Beautiful”, Property and Freedom Society) en Daniel Mitchell (“The Secret of Swiss Success Is Decentralization”, FEE 2016).
Laat liberale en conservatieve strategen in België zich dus niet blindstaren op directe democratie als wondermiddel. Politiek is stroomafwaarts van cultuur, cultuur is stroomafwaarts van demografie. Verander de bevolking, en de uitslag van je referenda verandert mee.
Meer over Maatschappelijke thema’s
