Het gaat niet over onbestaande citaten. De hele saga over de valse citaten in haar openingsrede, toont aan wat we eigenlijk al konden weten vóór haar aanstelling. Petra De Sutter is niet geschikt aan het hoofd te staan van een van voornaamste kenniscentra van dit land. Haar politieke achtergrond is een probleem. Ook intellectueel en moreel is ze ongeschikt. Ze struikelde al aan de startmeet.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
In het Vlaams Parlement confronteerde Klaas Slootmans (Vlaams Belang) minister Weyts met de voortdurende schendingen van de taalwet door de Franstalige burgemeesters van de faciliteitengemeenten. Hij vroeg zich terecht af waarom die mensen steeds maar weer benoemd geraken. Weyts antwoordde dat al was geprobeerd om die benoeming te weigeren, maar dat de Vlaamse Regering toen door de rechtbank in het ongelijk werd gesteld. Weyts: “Als u voorstelt om nog eens hetzelfde te doen, is dat de definitie van waanzin van Einstein: altijd hetzelfde doen in de hoop dat er dan plots iets anders uit komt.”
Deze uitspraak van Einstein staat zonder twijfel in de top 10 van de meeste gebruikte citaten. Er is maar één probleem: hij heeft dat nooit gezegd. Dat Einstein heel vaak wordt geciteerd, juist of onjuist – nu ook door de Sutter – is evenwel geen toeval. In de populaire cultuur wordt hij gezien als het ultieme genie. Als je je gelijk wil halen, wie kan je er beter bijhalen dan de slimste mens ter wereld?
“Als vertegenwoordiger van een marginale, radicale politieke partij had zij nooit rector mogen worden”
Voltaire
“Ik verafschuw wat u zegt, maar ik zal uw recht om het te zeggen, met mijn leven verdedigen.” In de politiek heb ik dit citaat van Voltaire al tientallen keren horen gebruiken, door politici van alle partijen. Maar – u voelt mij al komen – Voltaire heeft dat nooit gezegd. Die woorden komen van de auteur van zijn biografie, die met deze zin zijn gedachtegoed probeerde samen te vatten. Dat aspect vind je trouwens regelmatig terug bij niet bestaande citaten: ze komen min of meer overeen met de filosofie van de persoon. Hij of zij had het kúnnen zeggen.
Mark Twain is een van de meest geciteerde en meteen ook een van de meest fout geciteerde auteurs. Mijn favoriet: “Het is gemakkelijker mensen te misleiden dan hen ervan te overtuigen dat ze zijn misleid.” Ik heb het al vaak willen gebruiken, vooral in de context van mensen die zich laten inpakken door Russische propaganda, maar, helaas, Twain heeft dit nooit gezegd. Hij heeft dat idee wel in andere woorden uitgedrukt, maar niet kernachtig genoeg om handig te zijn.
Brecht
Er zijn ook populaire citaten die net het omgekeerde doen. Ze zijn strikt genomen correct, maar worden uit hun oorspronkelijke context gehaald, waardoor ze het omgekeerde zeggen van wat de auteur heeft bedoeld. Als student in Leuven in de jaren 1980 – de hoogdagen van de vredesbeweging – zag ik op de muren vaak een zin verschijnen uit een gedicht van Bertolt Brecht: “Wat als er oorlog komt en niemand gaat erheen?” Het idee dat de vredesbewegers wilden overbrengen: als we collectief weigeren om in een oorlogslogica te stappen, kan er nooit oorlog ontstaan. Naïef uiteraard, maar het klonk wel mooi.
Op zich was het was niet onlogisch dat de vredesbeweging, waar de marxisten een flinke voet in huis hadden, een beroep deed op marxist Brecht, maar die had eigenlijk het omgekeerde bedoeld. Het volledige vers uit ‘Und was bekam des Soldaten Weib?’ luidt: “En als er oorlog komt en niemand gaat erheen, dan komt de oorlog naar jullie toe.” Brecht waarschuwde dus net tégen het pacifisme.
Dostojevski
“Kan kunst de wereld redden?” was een van de slogans van Antwerpen toen het in 1993 culturele hoofdstad van Europa was. Je komt deze slagzin ook vandaag nog tegen, vooral in de kunstwereld uiteraard, recentelijk vooral rond links-activistische thema’s. ‘Kan kunst het klimaat redden?’ is het thema van een rondleiding in het MSK van Gent. Het idee dat kunst de wereld kan redden verwijst naar een citaat van Dostojevski, wat soms ook uitdrukkelijk wordt gezegd.
“De Sutter bekende geen schuld”
In het echte citaat komt het woord ‘kunst’ echter niet voor. In de roman ‘De Idioot’ staat wel de zin: “Schoonheid zal de wereld redden”. Deze letterlijke versie wordt vaker gebruikt, maar ook die wordt steeds ontdaan van haar context. Daaruit blijkt namelijk dat Dostojevski het helemaal niet over esthetische schoonheid heeft – en al zeker niet over kunst –, maar over morele schoonheid: liefde, zelfopoffering, nederigheid en andere christelijke waarden. Eigenlijk bedoelt Dostojevski ongeveer het omgekeerde van wat de meeste gebruikers van het citaat hem willen laten zeggen.
De leegte achter de namen
Wat is het nut van citaten in toespraken of teksten? Nu Petra De Sutter zwaar de mist inging met haar onbestaande citaten, mag je van publieke sprekers een tijdje spaarzaamheid op dat vlak verwachten. Ikzelf ben niet tegen. Een citaat kan een saaie tekst kleurrijker maken. Het is ook een vorm van eerlijkheid. Wanneer je een inzicht – en de welgevormde zinnen om dat weer te geven – leent van iemand anders, moet je dat vermelden.
Het citeren wordt pas een probleem als het overvloedig gebeurt. Sommige sprekers en schrijvers lijken vooral hun eruditie te willen uitstallen. Ze kunnen geen paragraaf later voorbijgaan zonder de naam van Aristoteles, Nietzsche of Sartre te laten vallen. Als je een dergelijke toespraak niet helemaal begrijpt, kan dat twee redenen hebben. Ofwel zijn je kennis en intelligentie ontoereikend, ofwel doet de spreker geen enkele poging om begrepen te worden en verbergt hij zijn gebrek aan inhoud achter de namen van filosofen. Ik raad u aan om altijd met de tweede mogelijkheid rekening te houden.
Die ijdelheid blijkt ook Petra De Sutter te hebben getroffen. Zij beschikt kennelijk niet over voldoende belezenheid om zelf toepasselijke citaten op te diepen en heeft dat dus maar aan ChatGPT gevraagd. Dat werd een ramp. Extra pijnlijk was dat ze het onbestaande citaat van Einstein liet volgen door: “U kent het (citaat) misschien wel”. Alsof wij het eigenlijk ook hadden moeten kennen.
‘Bovengemiddelde’ Petra
De toespraak bij de opening van het academiejaar is geen formaliteit die je aan een medewerker – of aan AI – overlaat. Het is voor een rector het meest mediatieke moment van het jaar. Dat De Sutter AI gebruikt, wijst op intellectuele luiheid, schrijft Isolde Van den Eynde. Het wijst ook op intellectuele armoede. Hebt u Petra De Sutter ooit betrapt op een origineel inzicht of een treffende uitspraak? “Petra De Sutter is een bovengemiddeld getalenteerd persoon”, schrijft de Tijd. De krant bedoelt dat als compliment. ‘Bovengemiddeld’ – iets beter dan de doorsnee mens: is dat het criterium om het hoofd van een grote universiteit te worden?
De enige reden waarom deze beperkte vrouw naam kon maken in de politiek en daarna verkozen worden als recto, is uiteraard haar identiteit als bekendste transgender van het land. Haar verkiezing was een ideologische geloofsdaad. Gelooft iemand echt dat Paul De Sutter rector van de UGent had kunnen worden?
De Sutter is niet de eerste die onbestaande citaten gebruikt, zoals ik hoger heb aangetoond. Maar voor iemand die aan de top staat van een kenniscentrum, lijkt ze toch wel ontstellend weinig te begrijpen van de grote taalmodellen (LLM) van AI, die momenteel op revolutionaire wijze binnendringen in de kennisoverdracht. LLM’s werken met waarschijnlijkheid, zou ze moeten weten. Het zijn statistische waarschijnlijkheidsmodellen met het bijzondere nadeel dat ze altijd proberen een antwoord te geven. Daarbij wordt juistheid vaak opgeofferd aan plausibiliteit.
Platitudes
“Dogma is de vijand van progressie” is het citaat dat De Sutter in de mond van Einstein legde. Het is een inhoudsloze, nutteloze uitspraak. Bijna iedereen kan het er mee eens zijn. Ongeveer iedereen is tegen dogma’s. En welke vooruitgang wordt er bedoeld? Politiek? Technologisch? Materieel? Dat Einstein zich schuldig zou gemaakt hebben aan dergelijke platitudes in een toespraak aan de Sorbonne, lijkt niet erg waarschijnlijk. Het is echter wel typisch AI: vaag, algemeen en gericht op consensus. Dat De Sutter het wel een betekenisvolle uitspraak lijkt te vinden, genoeg zelfs om te vermelden in haar openingstoespraak, wijst op een gebrek aan diepgang.
Opvallend is ook dat er drie verzonnen citaten opdoken. Dat de AI drie keer afzonderlijk ging hallucineren is onwaarschijnlijk. Het meest plausibele scenario is dat er slechts één prompt was en dat de hele redevoering dus meer aan AI dankt dan wordt toegegeven.
Lakmoesproef
Moet De Sutter ontslag nemen? Ze weegt te licht, dat is duidelijk. Maar er is ook het morele probleem. De Sutter bekende geen schuld, ze probeert zich zelfs als slachtoffer voor te stellen. Ze noemt zich “beetgenomen” door een “fout veroorzaakt door de AI”. Ze geeft ook de indruk dat ze hiermee eigenlijk iets goeds heeft gedaan: “Dit zal het debat rond het gebruik van AI ongetwijfeld verder aanzwengelen.”
Ze manipuleerde de tekst ook al weken geleden. Toen ze door Apache werd geconfronteerd met de onjuistheden, liet ze de onlinetekst aanpassen, zonder de fout te bekennen en zonder enige poging om het ‘debat rond AI aan te zwengelen’.
Er is ook het politieke probleem. Voor mij doet dit incident er zelfs niet eens meer toe. Als vertegenwoordiger van een marginale, radicale politieke partij had zij nooit rector mogen worden. Als dat op zich niet evident genoeg is, is er altijd een lakmoestest: zou een politicus van het Vlaams Belang – een partij met een veel groter draagvlak – dat wel mogen worden?
Ze is er ook niet in geslaagd haar ideologische bagage achter zich te laten, zoals bleek bij haar controversiële standpunten over de ‘genocide’ in Gaza. Ze verklaarde ook aan De Morgen – en loog daar later over – dat wetenschappers die eraan twijfelen of dit een genocide was, moeten aangepakt worden. De Sutter is niet het wereldvreemde, maar goedaardige gansje waarvoor sommigen haar houden.
En tenslotte is er de voorbeeldfunctie. Een toespraak is geen examen, maar wat is nog de geloofwaardigheid van iemand die zelf AI heeft gebruikt – nota bene in een toespraak die waarschuwt voor AI –, maar studenten wil straffen die hetzelfde doen? De Sutter kan hopen dat dit allemaal zal overwaaien, maar ze vergist zich. Als ze belang zou hechten aan de naam van haar universiteit, zou ze allang zelf het correcte besluit hebben genomen.
