“Heer, laat het Prinsenvolk der Nederlanden niet ondergaan in haat, in broedertwist en schande.” Het is de eerste regel van het Gebed voor het Vaderland, dat op vele Vlaamse bijeenkomsten wordt gezongen. Ook tijdens de jaarlijkse IJzerbedevaart is het een vaste traditie. IJdele woorden? Hypocrisie? Het verhinderde niet dat de Vlaamse Beweging ruim dertig jaar geleden bijna ten onder ging aan een broedertwist.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
Het Vlaams-nationalisme heeft geleerd zich onverschillig tot weerbaar op te stellen tegenover kritiek en vijandigheid uit politiek antagonistische kringen: het koningshuis, de Waalse socialisten, het Brusselse FDF. Hun verwijten werden geuzennamen. Dat maakte de bolster hard, maar de kern kwetsbaar. Interne kritiek mondde vaak uit in het uiteenvallen van wat een hechte falanx leek. Denk aan de implosie van de Volksunie of aan de tweespalt die de figuur van Marie-Rose Morel veroorzaakte binnen het Vlaams Belang.
Het is geen geheim dat Bart Maddens de Vlaamse zaak genegen is. De analyses die hij onder meer in dit weekblad publiceert, getuigen niet alleen van een grondige dossierkennis en scherpe analyse, maar ook van een onafhankelijke blik, wars van partijpolitieke voorkeuren en overwegingen. Steeds bekijkt hij de zaken vanuit één centrale vraag: wat helpt Vlaanderen vooruit in zijn ontvoogding?
Herinneringen aan de IJzerbedevaart
Die traditioneel academische invalshoek laat hij in dit boek echter voor één keer varen. Zijn benadering is persoonlijker. De lezer staat soms versteld van de openheid waarmee Maddens schrijft over zijn jeugd en over de overweldigende gevoelens die hem overvielen bij de aanblik van de IJzertoren en de hele Vlaamse kermis die deze quasi-seculiere bedevaart vergezelde: colporterende militanten, de geur van braadworst en de kleurrijke aanblik van allerhande verkoopstanden.
Die beschrijving resoneert sterk met mijn eigen herinneringen aan de IJzer. Waar anderen in de zomer muzikale gelijkgezinden opzochten, vonden Vlaams-nationalisten van diverse pluimage hun gading in Diksmuide. Ook mijn jonge kinderogen zagen hoe de dienstwagen van Hugo Schiltz met bier werd gedoopt. Maar zoals bij Paul van Vliet leek uiteindelijk elke redetwist bij het bier beslecht.
Als gewone bezoeker bekijk je de gebeurtenissen zonder inzicht in wat zich achter de schermen afspeelt. Toch lekten ook in het pre-gsm-tijdperk conflicten uit de bestuurskamers naar buiten. Het boek werpt verrassende inzichten op over het sluimerende conflict dat begin jaren negentig niet alleen de Vlaamse Beweging bezighield, maar haar ook steeds verder verdeelde. De media smulden van deze broedertwist.
Nooit meer oorlog?
Driekwart eeuw na de Eerste Wereldoorlog ontstonden opnieuw twee kampen langs de rivier. Tijdens één editie zelfs letterlijk: de linker- en de rechteroever. Beide partijen groeven zich steeds dieper in hun loopgraven in, terwijl de munitie die zij op elkaar afvuurden almaar venijniger en gerichter werd. Voor een kerstbestand 2.0 was het water te diep, ondanks verzoeningspogingen van onder anderen voormalig TAK-leider Guido Moons.
Het boek dompelt de lezer opnieuw onder in de symboolkwesties en de strategische blunders die de IJzerbedevaart deden verschrompelen tot de huidige versies, die amper nog een feesttent kunnen vullen. Na al die jaren is mij vooral bijgebleven hoe men een monument als Anton van Wilderode vanuit het comité zodanig wist te tergen dat hij niet langer toestond zijn teksten te gebruiken.
Het boek ademt een sfeer van catharsis. Door krachtige herinneringen en gevoelens op te roepen, probeert de auteur de godenschemering van Diksmuide een plaats te geven in zowel zijn persoonlijke geheugen als het collectieve geheugen van de Vlaamse Beweging. Dat werkt louterend voor elke lezer die ooit deel uitmaakte van de massa op de IJzerweide.
Tip voor de Vlaamse Beweging
Daarnaast bevat het boek enkele interessante lessen voor wie vandaag politiek bedrijft. Zo waarschuwt Maddens voor de verslavende werking van subsidies, zeker wanneer de voorwaarden ervan, zoals vandaag, met een woke pen zijn geschreven. Sluipenderwijs conformeren culturele organisaties die afhankelijk zijn van overheidsgeld hun boodschap en activiteiten aan de heersende macht.
Het Vlaams Nationaal Zangfeest is doof gebleven voor die sirenenzang. Het verloor zijn subsidies, maar ontvangt nog steeds een breed spectrum aan Vlaams-nationalisten. Het IJzerbedevaartcomité maakte in dezelfde periode de omgekeerde keuze.
Ten slotte merkt professor Maddens op dat ook de partijpolitiek een nefaste invloed kan uitoefenen op de Vlaamse Beweging. Politieke partijen hebben nu eenmaal hun eigen agenda en dynamiek. De Vlaamse Beweging beschikt misschien niet over dezelfde financiële middelen, maar wel over de kracht van onafhankelijk denken en handelen. En vooral: de Vlaamse ontvoogding vooropstellen, los van partijpolitieke of ideologische verschillen.
Tot slot nog een waarschuwing: zorg ervoor dat u de komende vijf uur niets gepland hebt wanneer u dit boek openslaat. Het zuigt u mee in een teletijdmachine en laat u niet meer los tot het u terug in uw zetel neerploft, nog half duizelig van dit meeslepende verhaal.
Bart Maddens, ‘Ondergang’. Ertsberg, 2026. 240 p., 24,50 euro. ISBN 9789022343456
