In mijn vorige bijdrage kon u lezen hoe door de roman ‘De Leeuw van Vlaanderen’ van Hendrik Conscience, de Guldensporenslag een plek kreeg in ons collectieve geheugen. Meer nog: het boek gaf aan talloze Vlamingen het gevoel dat ze tot een gemeenschap behoren, en dat hun taal en geschiedenis de moeite waard zijn.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
Dat wordt mooi geïllustreerd door een scène in ‘De Witte’ van Ernest Claes, waarbij de Witte na strafstudie in de schoolbibliotheek toevallig De Leeuw van Vlaanderen ontdekt. Claes beschrijft hoe de Witte de heldendaden naspeelt en als een Vlaamse krijger door de velden stormt, om uiteindelijk met volle vaart in een doornhaag te belanden.
Guldensporenslag op de koer
Ik had persoonlijk een gelijkaardige ervaring. Ik kom niet uit een traditioneel nationalistisch nest en kreeg mijn eerste injectie van Vlaams gevoel toen ik bij een familiebezoek bij een oudere neef ‘De Leeuw van Vlaanderen’ in de boekenkast zag staan. Toen ik in het boek begon te bladeren, was ik verkocht. Later speelde ik met klasgenootjes op de speelplaats de Guldensporenslag na. Gelukkig stond er geen doornhaag.
In de 19de eeuw put de ontluikende Vlaamse Beweging gretig uit de symboliek die de roman biedt. Het wapenschild van de graaf van Vlaanderen – de zwarte leeuw op het gouden veld – wordt de vlag van de beweging. Begrippen als ‘Klauwaerts’, ‘Goedendag’ en ‘Groeninge’ vinden hun weg in de terminologie, net als de strijdkreten ‘Schild en vriend’ en ‘Wat Walsch is, valsch is’. Als de beweging op zoek gaat naar een eigen feestdag, ligt 11 juli – de dag van de veldslag – voor de hand.
Iedereen deed Guldensporenvieringen
In Brugge wordt er geld ingezameld om op de Grote Markt een standbeeld van Jan Breydel en Pieter de Coninck te plaatsen. De Kortrijkzanen plannen een standbeeld dat in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag van de slag, moet ingehuldigd worden. Voor wie zich vandaag soms ergert aan de Vlaamse verdeeldheid: dat was anno 1902 niet anders.
In de zomer van 1902 worden niet één, maar vier concurrerende 11-juli-vieringen georganiseerd, waarbij Vlaamsgezinden, katholieken, liberalen en socialisten elk hun eigen accenten leggen.
Romantische herdenkingen van Guldensporenslag
De jaarlijkse 11-juli-vieringen zijn aanvankelijk romantisch geïnspireerde herdenkingen binnen het Belgische kader. Naarmate men echter vaststelt dat België geen gehoor wil geven aan de Vlaamse eisen, groeien de bijeenkomsten uit tot politieke manifestaties. Op 11 juli wordt dan steeds vaker de parallel getrokken tussen de overwinning op Frankrijk en de strijd tegen de verfransende Belgische staat.
Bij de Duitse inval in augustus 1914 bedient koning Albert zich van de symboliek van 1302 om de Vlamingen te mobiliseren. Hij richt zich tot zijn leger met de woorden: “Gedenkt Vlamingen, den Slag der Gulden Sporen, en gij, Luikerwalen, de Zeshonderd Franchimontezen!” De brutaliteit van de Duitse inval trekt de twijfelaars over de streep. Veel Vlaamsgezinden scharen zich achter de vorst. Hun latere teleurstelling over de schaarse toegevingen aan de Vlaamse eisen na de gebrachte offers, zal bijdragen tot de radicalisering van de Vlaamse Beweging.
Opvallend is dat in de eerste helft van de 19de eeuw ook de socialisten en de communisten 11-juli-manifestaties organiseren en teruggrijpen naar de symboliek van de veldslag, al leggen ze vanzelfsprekend de nadruk op de sociale strijd: 1302 is voor hen de overwinning van het werkvolk, van de gewone man, op de machthebbers.
Vlaamse Beweging belachelijk maken
Met de 650ste verjaardag krijgen de herdenkingen in 1952 een grote impuls. Ondertussen sijpelt het verhaal van 1302 op allerlei manieren de Vlaamse huiskamers binnen: via jeugdboeken en het stripverhaal van Bob De Moor. Koffie, toiletzeep, koekjes en kaas worden met een verwijzing naar de helden van 1302 aan de man – of beter: de Vlaamse huisvrouw – gebracht. Vanaf 1978 is de jeugdreeks Dirk van Haveskerke te bekijken. Hugo Claus verfilmt De Leeuw van Vlaanderen.
In 1973 wordt 11 juli officieel uitgeroepen tot het Feest van de Vlaamse Gemeenschap. Veel Vlaamse eisen zijn ondertussen gerealiseerd. De officiële 11-juli-vieringen worden een gelegenheid om allerlei beschouwingen in de wereld te sturen, vaak over onderwerpen die weinig met de Vlaamse strijd te maken hebben. De anti-identitaire en antinationale tendensen worden inmiddels dominant in geheel Europa en dus ook in Vlaanderen. Het ‘ontmythologiseren’ van 1302 wordt voor sommige historici een excuus om de Vlaamse Beweging belachelijk te maken en in eigen kringetje te scoren.
Dat neemt niet weg dat de Guldensporenslag een vaste plaats in ons geheugen heeft gekregen. Het verhaal is ijzersterk: het is de overwinning van de underdog, van David tegen Goliath. En neen, 11 juli gaat niet enkel over de symboliek van een middeleeuwse veldslag, maar ook over de resultaten van een moeizame ontvoogdingsstrijd binnen België. Het gaat ook over de toekomst, want het verhaal is nog niet af.
