De Ombudsman van de EU, Teresa Anjinho, uitte recent scherpe kritiek op de Europese Commissie en vooral impliciet op voorzitster Ursula von der Leyen. Die laatste beweerde door de vele mondiale crises zich niet aan de informatieplicht van de Commissie ten aanzien van het Parlement en de burgers te moeten houden. Von der Leyen zou die plicht liever opschorten. Ondertussen opereert de Commissie in het duister, wat overigens in strijd is met het EU-recht.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
Dat Anjinho zo fel van leer trekt is te wijten aan twee zaken. Enerzijds aan haar achtergrond als gespecialiseerde advocate en anderzijds aan een vileine aanval op haar persoonlijk vanuit de Commissie en bepaalde bevriende media en lobbygroepen. Als waakhond van de EU trapte ze dit jaar erg vaak op zere tenen.
Het ging dan vooral over verdwijnende berichten in Signal en WhatsApp van EU-ambtenaren en hoge politici met een uitvoerende mandaat. Ze wees op een gebrek aan transparantie in allerhande contacten met lobbygroepen en bedrijven.
Transparantie als prioriteit
Teresa Anjinho, de huidige Europese Ombudsman (sinds 27 februari 2025), heeft transparantie herhaaldelijk als een kernprioriteit benadrukt en gewaarschuwd dat de EU-instellingen – vooral de Commissie – transparantieregels te vaak als louter een bureaucratische plicht behandelen in plaats van als een fundamenteel recht van burgers.
De Commissie stopt zich weg achter geheimhouding omwille van diplomatieke of economische redenen. Elke crisis is een goed excuus én de oorlog in Oekraïne is de joker die ze bij gebrek aan valabel excuus inzetten.
Anjinho zei: “Urgentie is geen alles dekkende rechtvaardiging voor geheimhouding, zeker niet wanneer belangrijke waarborgen worden omzeild die er juist zijn om consistentie en voorspelbaarheid te garanderen.”
Volgens Anjinho gaat een derde van de klachten die zij ontvangt, over een gebrek aan transparantie. De Commissie lijkt een op drift geslagen schip.
Misbruik van ontsnappingsroutes
Wat Anjinho ontzettend boos maakt is dat EU-ambtenaren (Von der Leyen incluis) misbruik maken van wettelijke uitzonderingen om ‘ontsnappingsroutes’ te creëren. Ze vindt dat het tijd wordt om de ‘weigering van informatievoorziening te bestraffen’ wanneer instellingen de gevraagde documenten niet overhandigen.
Na persoonlijke aanvallen afkomstig van haar partijgenote Von der Leyen, hoedt Anjinho zich ervoor de Duitse bij naam te noemen. In interviews bestempelde de Ombudsman de ‘ondoorzichtigheid’ van de Europese uitvoerende macht immers als een directe bedreiging voor de EU.
De juriste hekelde dat de Commissie niet trouw is aan de EU-verdragen en de beginselen en waarden zoals we die al decennia kennen.
Pfizergate
Een mooi voorbeeld was de ‘Pfizergate’-affaire. Toen beschuldigde de vorige Ombudsman, Emily O’Reilly, Von der Leyen van “wanbestuur”.
De term ‘Pfizergate’ verwijst naar een politiek-juridisch schandaal rond de Europese Commissie, Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en de onderhandelingen over de aankoop van Pfizer-BioNTech-coronavaccins in 2021. De kern van de controverse is dat de Commissie weigerde tekstberichten (SMS/Signal/WhatsApp) tussen Von der Leyen en Pfizer-CEO Albert Bourla openbaar te maken, wat leidde tot een reeks rechtszaken, een veroordeling door het Hof van Justitie van de EU en later ook tot kritiek van de Europese Ombudsman over “wanbeheer” (maladministration).
Niet dat Anjinho veel kan veranderen. De Ombudsman rapporteert aan het Europees Parlement en de EU-instelling die onderzocht werd. In de praktijk gebeurt er zelden iets met de adviezen van de ombudsman.
Anjinho stelt dat openbaarheid van bestuur geen “gunst” of “courtesy” is, maar “the reward owed to citizens for their trust” – een fundamenteel recht dat essentieel is voor democratische legitimiteit.
Ze waarschuwde dat opeenvolgende crisissen, zoals de pandemie, energiecrisis of de geopolitiek, de neiging versterken om beslissingen sneller en centraler te nemen, terwijl burgers net meer zichtbaarheid eisen. Die spanning creëert een “legitimacy gap”.
Uitzonderingen zoals privacy, commerciële belangen of openbare veiligheid worden te gemakkelijk ingeroepen, zonder enige concrete schade-analyse. Zo citeerde ze een zaak rond socialemediaplatform X en de Digital Services Act waar de Commissie uitzonderingen toepaste “zonder echte analyse”.
Bijna 40 procent van de onderzoeken van haar kantoor in 2025 ging over transparantiekwesties.
