Volgens de klassieke economische theorie heeft geld geen etiket. Het is met andere woorden fungibel. Dit wil zeggen dat de manier waarop we het geld verkregen hebben geen rol mag spelen bij de beslissing hoe het uit te geven of te sparen.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
Geld dat we bijvoorbeeld gewonnen hebben met de Lotto moeten we op dezelfde manier bekijken als geld waarvoor we hard gewerkt hebben. In de praktijk wordt uiteraard tegen dit fungibiliteitsprincipe gezondigd. Economen noemen dat het label-effect. Dat weten we door diverse studies uit de behavioral finance. In die tak van de economie gebruiken we inzichten uit de psychologie om echte financiële beslissingen van mensen te begrijpen en te verbeteren.
Fungibiliteit van geld
Een recente studie bevestigt opnieuw dat inzicht: Fungibility, Labels, and Consumption van Johannes Abeler en Felix Marklein werd gepubliceerd in The Journal of the European Economic Association. De studie heeft wel een bemoedigend besluit: burgers kunnen wel degelijk betere financiële beslissingen nemen als ze gewezen worden op de denkfout.
Fungibiliteit van geld is een centrale aanname in de klassieke theorie van consumentenkeuze: elke eenheid geld is vervangbaar voor een andere. Dit impliceert dat de samenstelling van inkomen of vermogen irrelevant zou moeten zijn voor consumptie.
Economische principes
De onderzoekers constateren dat zelfs in een eenvoudige, gesimuleerde opzet veel proefpersonen geld evenwel niét als fungibel of vervangbaar behandelen. Wanneer een (kunstmatig) label aan een deel van hun budget wordt gekoppeld, veranderen de deelnemers immer hun consumptie volgens dat label.
De onderzoekers leveren eerst bewijs uit de praktijk en gebruiken daarna dat laboratoriumexperiment om dit resultaat aan te tonen in een streng gecontroleerde omgeving. Belangrijk: in het “laboratorium“ zijn proefpersonen met lagere cognitieve vaardigheden eerder geneigd om het economische principe te schenden. De bevindingen ondersteunen overigens ook het principe van mental accounting.
Mentale rekening
Mentale boekhouding (mental accounting) is het bijhouden en bewerken van mentale rekeningen zoals een onderneming de boekhouding bijhoudt. Essentieel is dat een persoon de rekeningen in zijn mentale boekhouding strict scheidt. Met andere woorden, er is geen uitwisselbaarheid van uitkomsten in verschillende boekhoudkundige posten.
Een mentale rekening is een rekening in het hoofd van een persoon, net zoals een rekening in het rekeningstelsel van een onderneming. Zo kan een persoon typisch een rekening openen voor elk aandeel dat hij in portefeuille heeft. Soms sluiten beleggers de rekening niet af nadat ze een aandeel met verlies verkocht hebben, wat leidt tot suboptimale beleggingstechnieken.
Beïnvloeding
Samengevat: de resultaten van de onderzoekers impliceren niet dat iedereen in elke situatie de fungibiliteit zal schenden. In het laboratoriumexperiment is het behandelen van geld als niet-fungibel immers gekoppeld aan wiskundige vaardigheden en niet aan voorkeuren, wat suggereert dat dit suboptimale gedrag een vergissing of fout is.
Zodra de rationele oplossing voor de proefpersonen duidelijk wordt, bijvoorbeeld door te leren of door uitleg, zullen ze waarschijnlijk spijt krijgen van hun beslissing en de optimale oplossing kiezen.
Het veldexperiment laat echter ook zien dat ook ervaren deelnemers beïnvloed kunnen worden door een label. Bovendien nemen de meeste mensen slechts een paar zware financiële beslissingen in hun leven. Hier is het risico voor niet-rationeel gedrag bijzonder groot volgens de onderzoekers.
Meer over Financiën
