Als reactie op het megalomane cultuurproject Kanal – Centre Pompidou loopt er sinds enkele weken een alternatief performanceconcept aan de Zavel in Brussel. Anal Pompidou is een obsceen antwoord van Simon Van Schuylenbergh op de ‘top-downlogica en een opgeblazen discours rond inclusie en buurtwerking’ van de zelfverklaarde cultuurpausen van Kanal. Dat obscene antwoord is al even stuitend als het totaal ontspoorde project aan de Kanaalzone.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
Met Anal Pompidou zet Van Schuylenbergh een rauw en laagdrempelig tegenoffensief neer tegen de gevestigde orde van een rijkelijk gesubsidieerd kunstencentrum. Het project profileert zich als een bottom-upinitiatief, waar artiesten vrij en zonder institutionele druk werk kunnen tonen. Tijdens de opening presenteerde Van Schuylenbergh zijn blote achterwerk parmantig aan het publiek. Uit zijn achterwerk stak een vuurwerkstokje, een knipoog naar de opening van Kanal in november 2026, die oorspronkelijk in 2024 gepland was. De voorstelling baadt in dubbelzinnige toespelingen: “Iedereen is welkom in zijn aars… er is plek genoeg. Penetreer me met jouw topics.”
Subsidiecultuur
Het contrast kan moeilijk groter zijn. Anal Pompidou legt de spanning bloot tussen grootschalige, internationaal georiënteerde projecten en kleinschalige initiatieven die vertrekken vanuit de basis. Lokale kunstenaars en initiatieven moeten het steeds vaker afleggen tegen instituten die hun programma’s van bovenaf organiseren. Van Schuylenberghs reactie komt bovendien voort uit persoonlijke frustraties. Tot 2023 leidde hij Volksroom, een alternatieve kunstenaarsruimte in Anderlecht, en was hij de drijvende kracht achter het collectief Ne Mosquito Pas. Toen de huur werd opgetrokken, moest hij de deuren sluiten. Zijn keuze om zijn performances op de Zavel te organiseren, is dan ook geen toeval. Hij zet zich met een uitgesproken links anarchistisch wereldbeeld af tegen elke vorm van institutie en rijkdom.
Opmerkelijk is dat hij zijn voorstelling ook brengt in het Toneelhuis in Antwerpen, een instelling die jaarlijks 5 tot 5,5 miljoen euro aan subsidies ontvangt en al langer kritiek krijgt omdat ze kleinere spelers uit de markt duwt. De ironie is compleet: het systeem waartegen hij zich afzet, biedt hem tegelijk een podium.
Intussen blijft het verhaal van Kanal er een van ontsporende ambities en oplopende kosten. In 2015 kocht het Brussels Gewest de Citroëngarage aan IJzer voor 20 miljoen euro, zonder duidelijke bestemming. Later werd beslist om er een groot kunstencentrum van te maken, hoewel het gebouw daar eigenlijk niet voor geschikt was. De renovatiekosten liepen op tot bijna 200 miljoen euro en vermoedelijk komt daar nog eens 50 miljoen euro bij. Oorspronkelijk was 150 miljoen voorzien. Daarbovenop komt een jaarlijkse werkingskost van 35 miljoen euro, tegenover amper 15 miljoen euro aan eigen inkomsten. Ter vergelijking: het Antwerpse KMSKA werkt met een budget van 9,5 miljoen euro.
Megalomanie
De schaal van het project spreekt boekdelen. De oude Citroëngarage wordt aangevuld met nieuwe bouwwerken, goed voor een totale oppervlakte van 42.000 vierkante meter. Er zijn inmiddels al 110 medewerkers aangeworven. Het zegt alles over de megalomane ambities van enkele PS’ers. Het volledige project kreeg bovendien een negatief advies van de inspectie van Financiën, maar dat werd zonder meer genegeerd. Ondertussen ligt Kanal in een verpauperde kanaalzone en pretendeert het de lokale bevolking te betrekken bij een project dat steeds verder van hun leefwereld afstaat.
Om het prestigieuze karakter kracht bij te zetten, werd een samenwerking opgezet met het Centre Pompidou in Parijs. Volgens de curatoren was er in Brussel onvoldoende materiaal om het museum te vullen; een opmerkelijke conclusie in een stad met een rijk kunstpatrimonium. Nochtans loopt onder meer het depot van het Museum voor Schone Kunsten over van moderne kunst en is er in en rond Brussel meer dan voldoende aanwezig om tentoonstellingen te vullen. Toch wil Kanal net aan dat lokale referentiekader ontsnappen door resoluut voor een globale benadering te kiezen.
Voor 1,9 miljoen euro per jaar krijgt Kanal toegang tot de collectie en de expertise van het Parijse museum. Maar die samenwerking maakt het project tegelijk hyperafhankelijk. Als die morgen wordt stopgezet, blijft er weinig over. Voor zoveel prestige heeft het Gewest blijkbaar veel over. Zo zou Kanal per Brusselaar evenveel kosten als de VRT jaarlijks aan elke Vlaming.
Yves Goldstein
De overeenkomst werd afgesloten door Yves Goldstein, een PS’er pur sang en voormalig kabinetschef van minister-president Rudi Vervoort. Hij staat centraal in de ambitie om Brussel internationaal cultureel op de kaart te zetten, maar toont weinig voeling met de lokale realiteit.
Ondertussen wil de Brusselse regering tegen 2029 1,2 miljard euro besparen, maar Kanal blijft buiten schot. Er wordt gesproken over ‘een nieuwe benadering’ van het beheer, maar concrete keuzes blijven uit. Het illustreert hoe losgezongen het beleid van de realiteit is. In een gewest waar nauwelijks middelen zijn voor sociale woningen, wordt aan het Kanaal met geld gesmeten voor een project waarvoor de modale Brusselaar amper interesse heeft.
