De Europese Ombudsman (al twee termijnen een vrouw) is een onafhankelijk orgaan dat klachten onderzoekt over wanbeheer en onbehoorlijk bestuur bij de instellingen, organen en agentschappen van de Europese Unie.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
De nieuwe Portugese ombudsvrouw blijkt het zelf niet al te nauw te nemen met de regeltjes. Tenminste, dat beweren tal van media en lobbygroepen. Maar blijkbaar is er iets anders aan de hand.
Verdwenen chats en trage regelgeving
Als waakhond over de Europese Commissie startte ombudsman Teresa Anjinho een onderzoek naar de verdwijnende Signalberichten van de Franse president Emmanuel Macron en Commissievoorzitster Ursula von der Leyen. Ze bekritiseerde het automatisch laten verdwijnen van die berichten, omdat dit de toegang tot documenten ondermijnt.
In 2026 opende ze een onderzoek naar een geheime chat met onder meer Zelensky, Macron, Merz, Meloni en Starmer, omdat de Commissie toegang tot de correspondentie weigerde.
Anjinho opende ook een onderzoek naar de twijfelachtige aanpak van de Commissie rond de nieuwe strategie voor het maatschappelijk middenveld, de Civil Society Strategy.
Maar vooral haar waarschuwingen en haar recente onderzoek naar de omnibuswetgeving en de haastprocedures van de Commissie zorgden voor ergernis. Omnibuswetgeving is een wet of wetgevingspakket dat in één tekst meerdere bestaande wetten wijzigt, vaak om een bredere hervorming, vereenvoudiging of aanpassing aan nieuwe regels (bijvoorbeeld EU-richtlijnen) door te voeren. De Commissie doet dit via overlegmomenten die ze “reality checks” noemt.
Drie punten van kritiek
Plots is de ombudsman zelf mikpunt van kritiek via media en lobbygroepen. De kritiek op de nieuwe (sinds eind 2024) Europese ombudsman, Teresa Anjinho, spitst zich vooral toe op drie punten: haar benoeming van een naaste medewerker tot secretaris-generaal (wat als favoritisme wordt gezien), haar rol in haar eigen verkiezing (met vragen over belangenvermenging), en haar optreden in lopende dossiers zoals de gesloten “reality checks”-overleggen door de Commissie.
Zelf benadrukt ze altijd dat ze een institutioneel “zacht” mandaat heeft. Ze kan enkel aanbevelingen doen, maar de EU niet dwingen. Een tik op de vingers door de ombudsman is dus vooral heel slechte public relations.
Toch is de relatie met de Europese Commissie heel slecht. Vooral voorzitster Ursula von der Leyen kan haar partijgenote niet luchten.
Verwijt 1: favoritisme
De eerste beschuldiging gaat over favoritisme. In november 2025 kwam Anjinho onder vuur te liggen omdat ze een naaste medewerker promoveerde tot secretaris-generaal van haar dienst. Verschillende Europarlementsleden noemden dit “favoritisme” en beweerden dat de procedure de schijn van belangenvermenging wekte.
De benoeming van kabinetschef Lampros Papadias tot secretaris-generaal van de dienst van de Europese Ombudsman leidde tot politieke vragen, maar resulteerde niet in een formele sanctie of een afzetting. Ze benadrukte dat de beslissing “niet afhankelijk was van enige discretionaire macht” van haar kant.
Volgens Anjinho was het “geen promotie” maar een “selectieprocedure”, waarbij voldoende checks-and-balances de transparantie garandeerden. Eigenlijk gaat het dus over geruchten en kritiek van enkele Europarlementsleden waaraan nooit gevolg werd gegeven.
Verwijt 2: een politieke verkiezing
De tweede kritiek gaat over haar eigen verkiezing tot ombudsman. De advocate was politica en Portugees parlementslid sinds 2011 voor CDS – Partido Popular (CDS-PP), een Portugese christendemocratische en conservatieve partij.
Daarna werd ze staatssecretaris van Justitie in de Portugese regering (2015), vervolgens adjunct-ombudspersoon van Portugal (2017-2022). Ze was ook lid van het Toezichtcomité van het Europees Bureau voor Fraudebestrijding (OLAF) (2022-2025).
Het is een understatement te zeggen dat deze christelijke en conservatieve vrouw niet goed lag bij een groot deel van de linkse Europese parlementsleden. Tijdens de campagne en de stemming over haar benoeming kwam er dan ook meteen kritiek. Links wees op mogelijke belangenvermenging en op de manier waarop ze zich profileerde. Dat laatste ging over politieke inmenging door de Europese Commissie in de lidstaten.
Een mening die ze bleef verkondigen. In een interview met Politico van begin 2026 uitte Anjinho zelf zorgen over de rol van de Commissie bij verkiezingen in lidstaten. De reactie liet niet op zich wachten: haar eigen verkiezing, anderhalf jaar eerder, werd meteen “politiek gevoelig bevonden” en in vraag gesteld.
Bij haar verkiezing tot Europese ombudsvrouw in december 2024 werd ze gesteund door 344 van de 720 leden van het Europees Parlement. Anjinho was de “onafhankelijke” kandidate van de centrumrechtse Europese Volkspartij (EVP), de grootste fractie in het Parlement.
Het verwijt is dat ze uitkomt voor haar mening en een duidelijke politieke achtergrond heeft. Een verwijt dat zelden of nooit aan linkse ex-politici in hoge functies bij de EU wordt gemaakt. Zelfs niet als hun klimaatstandpunten of andere linkse ideologie storend beginnen te werken.
Verwijt 3: de reality checks
De derde klacht komt door haar aanpak van de lobbygroepen rond de Europese Commissie. In juli 2026 opende Anjinho een onderzoek naar de zogenaamde “reality checks” van de Europese Commissie. Dat zijn gesloten overleggen, vooral met bedrijfslobby’s, die de Commissie gebruikt bij haar dereguleringsagenda.
Dat onderzoek naar de transparantie van de “reality checks” loopt nog maar kort.
“Reality checks” zijn een nieuw instrument van de Europese Commissie. Daarmee vraagt ze rechtstreeks feitelijke informatie, data of expertise op bij door haarzelf geselecteerde belanghebbenden (bedrijven, ngo’s, lidstaten, experten), over knelpunten bij de uitvoering van EU-regels. De Commissie stelt dat deze bijeenkomsten louter feitelijk van aard zijn en daarom niet onder de gebruikelijke transparantieregels voor lobbyontmoetingen vallen.
De ombudsvrouw betwijfelde dat. Na een klacht startte ze op 2 juli 2026 een onderzoek. De belangrijkste vraag is: hoe wordt gegarandeerd dat reality checks beperkt blijven tot het verzamelen van feitelijke informatie, en niet uitgroeien tot bredere consultaties die wel onder de transparantieregels vallen?
De ombudsvrouw eiste van de Commissie een lijst van alle reality checks die ze in 2025 en 2026 organiseerde, en ook een lijst van de deelnemers. De Commissie moet tegen 18 september 2026 antwoorden.
Tegenaanval van het middenveld
Plots begint een campagne tegen Teresa Anjinho, een vrouw die enkel “zachte” macht heeft. Ze kan enkel misstanden openbaar maken, maar niemand straffen.
De aanval komt trouwens niet van de bedrijfswereld, maar van het zogenaamde middenveld: de lobbygroepen. Al spelen die dubbel spel. Het gaat immers over besprekingen in een domein waar links sterk tegenstander van is, omdat het geen deregulering wenst.
Anderzijds zitten die lobbygroepen zelf, zonder de normale transparantie, mee aan tafel bij die reality checks. Maar ze laten uitschijnen dat het enkel over bedrijven gaat.
Gesubsidieerde linkse ngo’s zoals Corporate Europe Observatory (CEO) stellen dat deze overlegmomenten ondoorzichtig zijn en dat de Commissie hiermee verregaande deregulering voorbereidt zonder publieke controle. De aanval gaat dus niet over een gebrek aan transparantie, maar over deregulering. Het gaat vooral over het beleid rond de Green Deal. Klimaatbeleid.
Het bizarre is dat de ombudsman hierin zowel wordt geprezen (omdat ze een onderzoek startte) als onder druk gezet (omdat haar optreden als te laat of te voorzichtig wordt gezien). Het verwijt is dus dat ze de agenda van links niet snel genoeg uitvoert.
Vleva: reality checks dreigen structureel te worden
Bij het Vlaams-Europees Verbindingsagentschap (Vleva) vertelden ze dat in het Commissiewerkprogramma voor 2026 expliciet werd verwezen naar het gebruik van “implementation dialogues” en “reality checks”, om samen met de lidstaten te zoeken naar manieren om regelgeving te vereenvoudigen.
Volgens deze vzw van de Vlaamse regering onderstreept dit dat reality checks dreigen uit te groeien tot een structureel instrument binnen de EU-besluitvorming, wat de transparantiediscussie extra gewicht geeft.
De taak van Vleva is leden en overheden te ondersteunen bij lobbyactiviteiten bij de EU. Vleva vzw telt 39 leden, waaronder Vlaamse overheden en middenveldorganisaties, bijvoorbeeld Katholiek Onderwijs Vlaanderen en sectorfederaties zoals inDUfed.
