Volgens de autoriteiten in Oezbekistan zijn bij de rellen van vorige week zeker 18 mensen gestorven. De rellen vonden plaats in de semiautonome provincie Karakalpakstan.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
De rellen begonnen op 1 juli. Er vielen daarbij zeker 18 doden. De overheid maakte niets bekend over hun doodsoorzaak. Volgens functionarissen zijn er tijdens de rellen 243 mensen zijn gewond geraakt. 38 daarvan waren ordehandhavers. Een man van de Nationale Garde zou drie schotwonden in de borst hebben opgelopen. 94 mensen worden in ziekenhuizen behandeld aan hun verwondingen. Sommigen verkeren in een ernstige toestand. Op sociale media zijn er beelden van zeer zware rellen.
(Lees verder onder de Tweet.)
Gevangenis
Davron Dzhumanazarov, een woordvoerder bij de nationale garde, zei maandag dat er 516 mensen in de cel zitten na botsingen tussen de politie en demonstranten. Heel wat mensen trokken vandaag naar het hoofdbureau van de politie in Nukus, de hoofdstad van Karakalpakstan, om meer te weten te komen of hun familieleden tussen te arrestanten zaten.
Een correspondent van Eurasianet zag hoe politieagenten op gezette tijden uit het gebouw kwamen om de namen van de arrestanten om te roepen via een luidspreker. Toen de correspondent mensen in de menigte probeerde te interviewen, werd ze meer dan een uur door de politie vastgehouden. De politie verwijderde de beelden van haar telefoon en gaf haar een waarschuwing om niet langer verslag uit te brengen.
In heel Karakalpakstan is tot 2 augustus de noodtoestand van kracht. Dit om “de veiligheid van de burgers te waarborgen, hun rechten en vrijheden te beschermen en de openbare orde te herstellen”. Tot dusver zijn 58 mensen aangehouden omdat zij zich niet aan de avondklok hebben gehouden. De overheid beperkte ook de toegang tot het internet.
Autonome republiek
De rellen zijn het gevolg van plannen bij het centrale gezag om de autonomie van Karakalpakstan te verminderen. Die regio is vandaag nog een autonome republiek, maar mogelijk komt daar in de toekomst verandering in. President Shavkat Mirziyoyev kwam dit weekend zelf naar het gebied om te kijken hoe de situatie is. De westelijke republiek beslaat ongeveer een derde van het grondgebied van Oezbekistan. De regering had voorstellen klaar om de grondwet te wijzigen waardoor het lokaal zelfbestuur zou verdwijnen. Die lijken nu van de baan door de massale protesten.
(Lees verder onder de Tweet.)
PAL NWS had een gesprek met Nicolas Gosset. Hij is onderzoeker bij het Centrum voor Veiligheids-en Defensiestudies en specialiseerde in de voormalige Sovjetwereld en Euraziatische dynamiek. Gosset was zelfs gastonderzoeker aan het Franse Instituut voor Centraal-Aziatische Studies (IFEAC) in Tasjkent. Hij verbleef en werkte 3 jaar in Oezbekistan, al was dat voornamelijk in het zuidoosten van het land.
Sovjet-erfenis
Gosset bevestigt dat het land inderdaad een autocratie is. “De vorige heerser van het land, Islam Karimov was een oud-topman van het Sovjet-bestuur en hij hield het land arm, hij gebruikte daar harde repressie voor. Oezbekistan was een ordinaire politiestaat. Het dient gezegd dat er beterschap kwam met zijn opvolger, Mirziyoyev, al hangt dit af van de gebruikte parameters. Het land bleef immers een post-Sovjetdictatuur. Een eenpartijstaat met alle macht geconcentreerd. Maar de ergste uitwassen vielen weg.”
Het land kende dus weinig politieke vrijheid en leefde onder het typische regime van de regio. In die optiek was er ruimte voor de grondwetteliijke autonomie van Karakalpakstan. “Dat was vooral op papier. De staatkundige lijnen zijn uitgetekend door Stalin en dienden zijn politeke doelen. Zo is Karakalpakstan tijdlang deel geweest van Kazachstan. Pas later werden ze deel van Oezbekistan”, weet Gosset. Nochtans horen de inwoners van de beruchte regio etnografisch, taalkundig en cultureel veel meer bij Kazachstan. Het zijn afstammelingen van de nomaden. In de rest van Oezbekistan leven andere volkeren met een andere geschiedenis.
Wat de autonome republiek ook duidelijk typeert is bittere armoede. Het bestaan van de mensen was nauw verweven met het Aral-meer, maar dat Aralmeer is enorm opgedroogd. Een van de grootste milieurampen van onze tijd en een erfenis van de Sovjets, die de katoenteelt belangrijker vonden dan het meer. “Het land Oezbekistan kent veel armoede maar er is ook veel rijkdom. Er zijn grondstoffen zoals gas en olie, er zijn mineralen, ze hebben dus een industriële basis, er zijn fabrieken uit de Sovjetperiode en die bepalen hoe het land kon moderniseren. Er is ook veel landbouw.” Gosset wijst erop dat Karakalpakstan echter serieus is achtergebleven. De droogte maakt landbouw erg moeilijk, industrie is er amper. “De regio is onderontwikkeld.”
Identiteit
Wanneer we dan vragen waarom dat onafhankelijkheidstreven uberhaupt bestaat, erkent Gosset dat er geen grote massabeweging bestaat die dat eist. “Wel een intelligentsia die de laatste decennia actief is. Zij willen socioculturele autonomie nastreven, zoals we vroeger in Vlaanderen zagen. De taal, de cultuur, de identiteit staat centraal.” Dat nood aan autonomie maakt dus deel uit van het beschermen van het eigen karakter eerder dan dat het wijst op separatisme van een grote massa. Op dit moment althans.
De betogingen vonden vooral plaats in Nukus, de plaatselijke hoofdstad. “Dat hangt samen met de economische verslechtering. Er is de oorlog in Oekraïne en economisch gaat het snel achteruit. En dan wil de president de autonomie terugdraaien. Waarschijnlijk de lont aan het kruitvat, al is het een heel complexe situatie met veel hoeken en angels. De overheid trekt Oezebeken voor een beetje zoals Belgische staat in het verleden helemaal bijvoorbeeld voor de Franstaligen was, al is de parallel natuurlijk beperkt.” Al is het maar omdat het om een kleine groep van de bevolking gaat, toch is de oppervlakte van Karakalpakstan erg groot.
Termijn
Dat er gemorreld werd aan de Grondwet komt omdat de president zijn termijn wilde verlengen om langer president te kunnen zijn. “Zoals ook Poetin deed met zijn referendum. Die promootte toen traditionele waarden en hervormingen om gewoon aan de macht te kunnen blijven. In Oezbekistan moet de top hetzelfde geprobeerd hebben en hebben ze mogelijk een anomalie gezien , de speciale status op papier voor een regio die eigenlijk niet anders bestuurd is.” De rest van het land lijkt nu een beetje verrast door de felheid van de betogers. Het gebied is bovendien gewoon een plek waar zeer weinigen zomaar naartoe verhuizen, iedereen weet dat het er niet goed gaat.
Gosset wijst er op dat Oezbekistan altijd een onafhankelijke koers ten aanzien van Rusland probeert te varen. “Natuurlijk hebben ze de oorlog ook niet veroordeeld. Maar ze steunen Poetin ook niet echt. Ze zullen Moskou niet gauw voor het hoofd stoten, ze kunnen zich dat niet zomaar permitteren.” Dat wil zeggen dat de oorlog in Oekraïne een rol speelt in de economische achteruitgang, maar het regime nu niet meer of minder onder druk staat omdat Rusland afgeleid is. Ook het westen is er nauwelijk aanwezig. Ook de radicale islam is er al bij al eerder beperkt.
Dat het conflict vooral een product is van de binnenlandse situatie wil echter niet zeggen dat de problemen snel opgelost zullen raken. De economische achteruitgang kan je niet zomaar terugdraaien en de culturele kloof samen met de specifieke gevoeligheden, zorgen ervoor dat de regio mogelijk nog een hele tijd volatiel zal blijven.
