Er zouden twee Franse consuls mee afgeschoten zijn, maar Algerije ziet het als symbool van soevereiniteit.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
‘Baba Merzoug’, de gezegende vader, is de Arabische naam van een kanon dat halverwege de zestiende eeuw werd gegoten in Algiers. Niet zomaar een kanon, maar zeven meter lang en twaalf ton zwaar. Het werd eeuwenlang gebruikt om de haven te verdedigen en kon bijna vijf kilometer ver schieten, zij het zonder al te veel precisie. In 1830 maakten de Fransen het buit bij de verovering van Algerije. Het werd naar Brest verscheept en staat daar tot de dag van vandaag, als monument in het militaire arsenaal. Rechtop als een zuil, met een Franse haan er bovenop, één poot op een wereldbol. Al is het wat oneerbiedig en verlaten, midden op een parkeerplaats.
Terugbrengen
Op 21 april diende het groene Assemblée-lid van Algerijnse afkomst, Sabrina Sebaihi, een wetsvoorstel in om het kanon terug te geven aan Algerije. En zo ‘historisch onrecht te herstellen’. Volgens haar wordt ‘de toekomst niet gebouwd op oorlogsbuit.’
Ook vanuit Algerije zelf klinkt met de regelmaat van de klok de roep om restitutie van het kanon. Er ligt sinds 2012 een officieel verzoek daartoe van de Algerijnse regering. En het ‘Comité Pour la Restitution de Baba Merzoug’ spreekt zelfs van de ‘laatste Algerijnse gevangene in Frankrijk’. Die dringend moet worden vrijgelaten.
Oorlogstrofeeën
Het zal geen toeval zijn dat één week eerder, op 14 april, een wet werd aangenomen om het teruggeven van koloniale ‘cultuurgoederen’ aan de landen van oorsprong mogelijk te maken. Voor zover je een kanon al een cultuurgoed kunt noemen, viel dit exemplaar er toch buiten, omdat de wet expliciet oorlogstrofeeën uitsloot.
Dat klinkt misschien vreemd, maar het was een bewuste politieke keuze. Juist objecten die voor Frankrijk het meest beladen zijn – les prises de guerre, de trofeeën van overwinning en verovering – blijven voorlopig onaangeroerd. Frans koloniaal onrecht erkennen mag, zolang het maar niet te gek wordt.
Executies
Een bijkomend struikelblok is dat het kanon in zekere zin concreet deel uitmaakt van de Franse geschiedenis. Baba Merzoug wordt in Frankrijk ‘La Consulaire’ genoemd, omdat het in Algiers gebruikt zou zijn om maar liefst twee Franse diplomaten – consuls, mee te executeren. En 42 westerse slaven – al werden daar waarschijnlijk meer kanonnen voor ingezet. Hoe executeer je iemand met een kanon? Je schiet hem af: voor het kanon zetten, schroot in de loop en lont aansteken.
In 1683 zou op die wijze consul en priester Jean Le Vacher geëxecuteerd zijn. Hij werd bij wijze van represaille afgeschoten tijdens een Frans bombardement op Algiers. Le Vacher vertegenwoordigde de Zonnekoning en trad op als vredesonderhandelaar tussen Algiers en de Franse vloot. Zonder succes dus. Een paar jaar later werd naar verluidt de nieuwe consul André Piolle ook afgeschoten.
Wie is rechtmatige eigenaar?
Dit soort verhalen, waar of niet waar, werden destijds in Frankrijk als propaganda gebruikt om militaire actie te rechtvaardigen. In Algerije worden ze verzwegen, of zelfs in alle toonaarden ontkend. In een rapport dat president Macron in 2021 door de gerenommeerde historicus Benjamin Stora liet opstellen ‘ter verzoening’, wordt de executie van consul Vacher echter wel uitdrukkelijk vermeld.
Uiteindelijk draait het om de vraag wie de rechtmatige eigenaar is van het kanon. In Algerije bestaat daar geen twijfel over: het wordt gezien als een belangrijk symbool van pre-koloniale macht en soevereiniteit. Voor Frankrijk vertegenwoordigt het vooral de overwinning van 1830 op een bewind dat zich te buiten ging aan slavenhandel en kaperij. Een historisch discutabel argument: de beruchte Barbarijse kapers en slavenhandelaars waren toen al grotendeels verdwenen.
Het kanon in tweeën zagen voor een Salomonsoordeel lijkt geen oplossing…
Geschreven door Alexander Van der Meer
Meer over Geschiedenis
