De jaarlijkse toespraak in het Europees Parlement door Ursula von der Leyen als voorzitter van de Europese Commissie lijkt een opsomming van plannen waar noch de Europese Commissie, noch het Europees Parlement bevoegd voor zijn. Grootheidswaanzin volgens sommigen, maar de reactie is niettemin alom dat de wensdromen, of zeg gerust hallucinaties, van Von der Leyen door de media als een concrete realiteit gepresenteerd worden.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
De State of the Union van Ursula von der Leyen draaide dan ook niet toevallig om een “sterker, onafhankelijker Europa” in een onvoorspelbare wereld, met concrete voorstellen op het vlak van veiligheid, klimaat, migratie, digitale ruimte en buitenlandse allianties. Eigenlijk allemaal stuk voor stuk geen bevoegdheden van de Europese Commissie volgens de verdragen.
Soms waren haar beweringen belachelijk nietszeggend en enkel bedoeld om een applausje op te wekken. “Vrouwen zijn niet meer weg te denken. We zullen onze rechten verdedigen,” zei Ursula von der Leyen, waarbij ze hulde bracht aan alle vrouwen in de vergaderzaal. De feministische kaart spelen toont hoezeer alle truken van de foor in zo’n nepregeringsverklaring misbruikt worden.
De opmerkelijkste uitspraak ging over Canada. Von der Leyen wil een apart statuut aan Canada aanbieden als geassocieerd lid van de Europese Unie. Dit laatste is gewoon bespottelijk want de Europese Commissie kan onderhandelen en namens de EU teksten paraferen of ondertekenen, maar de Commissie sluit verdragen niet alleen af. De formele bevoegdheid om een internationaal akkoord namens de EU te sluiten ligt bij de Europese Raad, binnen de procedure van artikel 218 VWEU. Voor alle duidelijkheid de Euroepse Raad dat zijn de regeringsleiders van de lidstaten.
Wat waren de belangrijkste aankondigingen dit jaar?
Ten eerste een soort Europese Veiligheidsraad. Dat wordt een nieuw overlegorgaan met gelijkgezinde partners zoals het Verenigd Koninkrijk (die uit de EU stapten met de Brexit), Oekraïne, Noorwegen (waar de bevolking al meermaals aangaf geen lid te willen worden van de EU) en Canada. Een orgaan om dreigingen gezamenlijk te beheren. De grofste kant van die aankondiging was dat ze kwam zonder expliciete vermelding van de Verenigde Staten en dus een kritiek was op de Amerikaanse president Trump zonder deze bij naam te noemen. Trump hapte in het lokaas en fulmineerde meteen dat de VS de handelsrelaties met de EU zullen verbreken als dit plan zou doorgaan.
De uitspraak was des te opmerkelijker omdat Von der Leyen vooral netwerkte via de NAVO tijdens haar eerste termijn als voorzitter van de Commissie. Ze vergaderde liever in de gebouwen van de NAVO dan in die van de EU. Ze liet zich fêteren door de Atlantische Alliantie en pro-Amerikaanse en pro-Atlantische lobbygroepen.
Het associate-lidmaatschap voor Canada was daarbij een primeur. Von der Leyen stelde voor om Canada als eerste “associate member” van de EU te laten toetreden. Dat ging dan concreet over samenwerking op technologisch vlak en betreft defensie, energie, kritieke mineralen, AI en het Noordpoolgebied.
Ondanks die dubbele frontale aanval op de niet met naam genoemde president Trump praatte ze over hybride-afweer. Een NAVO-achtig mechanisme om gezamenlijk te reageren op hybride aanvallen (desinformatie, cyber, grensdruk). Ze liet in het midden of ze daar dan de Russen en Chinezen als vijanden ziet of zelfs de Verenigde Staten.
En zo ging de hallucinerende waanzin verder met een hittegolfplan en klimaatverzekeringen. Een komt een Europees hittegolfplan en een “Climate Insurance Alliance” om burgers en sectoren te beschermen tegen extreem weer.
Er komt een migratie-noodkader. Dit emergency framework voor massale instroom van irreguliere migranten is aankondigingspolitiek geïnspireerd door de Ceuta-grenscrisis.
Controle
Vervolgens orakelde Von der Leyen over digitale veiligheid voor kinderen. Wat ze eigenlijk aankondigde was een autoritaire maatregel waarbij iedere persoon (volwassen of niet) zich moet identificeren online. Ze noemde het de “EU Kids Act”. In principe wil ze de toegang tot sociale media voor kinderen onder 15 jaar te beperken. Door iedereen aan controle te onderwerpen.
Daarnaast wil ze een frontier AI-coalitie. Dat is een coalitie van gelijkgezinde landen om grensverleggende AI-systemen te monitoren en te sturen. De door Von der Leyen opgesomde risico’s van AI waren verdacht. Ze zei AI een pijler is van de economie en de nationale veiligheid. Tegelijk benadrukte ze dat de risico’s ervan onder controle moeten worden gehouden. Door het Hugging Face-incident als een waarschuwing voor toekomstige hackmogelijkheden aan te halen maakte ze zich een tikje ongeloofwaardig.
Met pure science fiction verwees ze naar modellen die momenteel in ontwikkeling zijn, hacking mogelijk zouden kunnen maken op een niveau dat voorheen als onmogelijk werd beschouwd. Ursula zei dat AI-agenten die aan hun omgeving ontsnappen een voorproefje zijn van toekomstige risico’s. Ze zei dat de risico’s van zichzelf verbeterende modellen steeds duidelijker worden. De EU gaat gesprekken voeren met toonaangevende onderzoekscentra en samenwerken met Canada, het Verenigd Koninkrijk en andere partners op het gebied van modelevaluatie, verificatie en AI-veiligheid.
Tenslotte wil ze een European Care Deal. Weeral een onderwerp waar de EU niet voor bevoegd is. ECD is een initiatief om demografische uitdagingen zoals vergrijzing en zorgtekorten aan te pakken. Het is een poging om een Europese sociale zekerheid op te zetten en een centraliseren van de gezondheidszorg in de EU.
Een kerstboom van plannen en voorstellen. Bij voorkeur zaken waar de EU helemaal geen uitstaans mee heeft of zaken waar Von der Leyen zelf niet bevoegd is, maar andere takken of personen binnen de EU.
Naast de obligate applaussalvo’s van de christendemocraten viel de vreemde reactie van Europees parlementslid Wouter Beke (cd&v) op: “Absoluut lovenswaardig! Zoals ik al langer bepleit, wil de EU het voortouw nemen met gelijkgezinde democratieën. Canada wordt daarin een cruciale partner en zou meteen het eerste ‘associate member’ van de EU worden. Dit kan een gamechanger worden.”
“Gelijkgezinde democratieën” is gewoon een belediging aan het adres van de VS. En dat nu er fricties zijn met de Verenigde Staten. De EU van Wouter Beke riskeert volledig geïsoleerd te raken.
En al even rare reactie kwam van Assita Kanko (N-VA): “Ik zet wél graag mee de schouders onder nieuwe Europese Kids Act! In haar speech besteedde Voorzitter Von der Leyen terecht veel aandacht aan het probleem van de vereenzaming en het sociale isolement van almaar meer kinderen, die vaak urenlang op sociale media zitten.”
Beide Europarlementariërs wekten bijzonder veel ergernis op. Op sociale media belandden ze in een schietkraam. Een kleine bloemlezing: “Mevrouw Assita Kanko duwt steeds op het verkeerde knopje, of is afwezig”
Meteen kwam kritiek los. De scherpste kritiek op Von der Leyens State of the Union kwam van zowel rechts als links en draaide vooral om haar werkelijkheidsvreemd optimisme, de gebroken beloftes (zeker in de industrie) en de overregulering. Allemaal terwijl concrete antwoorden op concurrentie en welvaart volgens critici ontbraken.
De rechts-populistische fractie Patriots for Europe noemde het “volledige loskoppeling van de realiteit”.
Titanic
Meermaals dook de beroemde Titanic-metafoor op. De “Titanic-metafoor” is een veelgebruikt beeld waarin de ramp met de Titanic symbool staat voor zelfverzekerd falen, blinde vooruitgang, of een systeem dat ten onder gaat door eigen overmoed en gebrekkige waarneming. Het schip gold als “onverwoestbaar”, maar toch zonk het na een botsing met een ijsberg. Over de ijsberg bestaan ook metaforen.
Zowel rechts als delen van het centrumrechts uitten zorgen dat nieuwe regels (bijvoorbeeld rond AI en jeugdbescherming online) de Europese industrie verder belasten zonder dat er voldoende ruimte komt voor innovatie of vereenvoudiging.
De linkse fracties bekritiseerden eerder al dat sociale thema’s, klimaatactie en democratie ondergeschikt dreigen te raken aan veiligheid en concurrentie. Ze merkten terecht de sterke geopolitieke insteek op en zagen minder concrete sociale vooruitgang.
Critici (ook binnen EPP) vroegen om minder “bans” en meer innovatie, onder meer rond de CO₂-normen voor voertuigen en de ETS-hervorming.
De grootste kritiek ging niet over één specifiek voorstel, maar het gevoel dat de prioriteiten niet matchen met de urgentie die burgers en bedrijven voelen. Von der Leyen lijkt compleet losgezongen van de realiteit. Dan ging het om industrie, concurrentie en regelgeving. Bovendien kan Von der Leyen heel weinig voorleggen wat betreft eerdere beloftes.
De dag voordien had Charles Michel (MR) al vernietigend uitgehaald. “Ze neemt erg lang de tijd om beslissingen te nemen.”
De conclusie is dat de Europese Commissie heel erg begint te lijken op het orkest van de Titanic. De titaanse EU stevent af op een ijsberg en ondertussen danst Ursula von de Leyen vrolijk verder.
Moet dat mens niet op pensioen?