De benoeming van Antwerpenaar Wouter Pas bij het Grondwettelijk Hof staat blijkbaar al vast nog voor de procedure voorbij is. Niemand twijfelt aan de kwaliteiten van Pas, maar volgens critici moet zijn benoeming de N-VA-regering helpen bepaalde dossiers voorbij het Grondwettelijk Hof te loodsen. Als de Amerikaanse president Donald Trump in de Verenigde Staten dit soort benoemingen bij het Hooggerechtshof doet, dan geraken de Vlaamse media daar nochtans niet over uitgepraat. Maar aan de Zenne passeert het zonder rimpeling.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
De vaudeville rond de benoeming van een opvolger voor de jurist, academicus en politicus Danny Pieters (N-VA) bij het Grondwettelijk Hof wordt met de dag gênanter. Niet alleen is de gewenste kandidaat van de N-VA een voormalig kabinetsmedewerker van Yves Leterme (cd&v), maar er doken ook tegenkandidaten op. Eén daarvan was een bekende professor en fenomeen op X: Koen Lemmens (bekend als uwdienstwillige). Het was blijkbaar geen grap, maar een testcase met een gekwalificeerde kandidaat. De spelregel is trouwens dat er twee kandidaten moeten zijn.
Studies
Ik ken die kandidaat. Koen Lemmens is een Belgisch hoogleraar publiekrecht aan de KU Leuven, gespecialiseerd in mensenrechten, grondwettelijk recht en mediarecht. Hij is tevens advocaat aan de Brusselse balie. Hij staat bekend als een verdediger van de vrijheid van meningsuiting en publiceert regelmatig commentaar in Vlaamse media. Koen Lemmens was destijds mijn professor mediarecht en persrecht aan de VUB.
De zeer charmante en grappige Kempenaar studeerde rechten aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en behaalde een doctoraat (Ph.D.) aan het Europees Universitair Instituut in Florence. Hij is hoogleraar Europees en internationaal mensenrechtenrecht, grondwettelijk recht en mediarecht aan de KU Leuven. Daar is hij verbonden aan het Leuven Centre for Public Law en het Instituut voor Mensenrechtenrecht.
Pikant detail: de gedoodverfde kandidaat van de N-VA, Wouter Pas, is eveneens verbonden aan het LCPL. Lemmens doceert verder persrecht aan de VUB en is Belgisch directeur van het European Inter-University Centre for Human Rights and Democratisation (EIUC) in Venetië.
Diezelfde Koen Lemmens trekt zijn kandidatuur voor het Grondwettelijk Hof nu in. Een kandidatuur die velen als een subtiele grap en kritiek op politieke benoemingen zagen. Waarom doet Lemmens dit? Omdat hij moest vaststellen “dat het spel al gespeeld is nog voor het is begonnen”. Dat laatste meldde de krant De Standaard. Uiteraard op zoek naar munitie om de N-VA aan te vallen.
Jeroen Struys schreef: “Een professor mensenrechten bijt zijn tanden stuk op de particratie. Met een aangetekend schrijven heeft Koen Lemmens zijn kandidatuur ingetrokken voor het Grondwettelijk Hof, zo’n twee weken nadat deze krant had geschreven dat hij kandidaat was.”
Dat laatste is geen detail. De Standaard had dus skin in the game. De conclusie van Struys is: “De professor aan de KU Leuven doet dat omdat het klimaat dermate ongunstig is dat de procedure niet langer transparant en evenwichtig oogt.” Voor de tragere lezers herhaalde Struys nog eens de betekenis of interpretatie: “Of ook wel: het spel lijkt al gespeeld nog voor het goed en wel begonnen was.”
Toezichthouder
Gaan we er ineens van uit dat Lemmens dat niet wist? Hoe naïef! Zelf heb ik me ooit kandidaat gesteld om toezichthouder te worden van de Belgische gevangenissen om die hele benoemingsprocedure te kunnen beschrijven. Ik raakte tot in de commissie in de Kamer, waar de kandidaten zich moesten voorstellen aan de Kamerleden. Geen van die Kamerleden betoonde ook maar enige interesse of stelde vragen die ertoe deden. De enige twee die veinsden te volgen, waren Sophie De Wit (N-VA) en Stefaan Van Hecke (Groen). Ook daar waren de partijen al lang onder elkaar overeengekomen welke kandidaten het zouden worden. Ik zat daar omdat ik dat wilde weten om erover te schrijven.
Lemmens pakt het volgens mij ook zo aan. Anderen zullen er in zijn geval wel over schrijven. Stukken over de onwenselijkheid van politieke benoemingen in het Grondwettelijk Hof en tegen de particratie.
Bij het Grondwettelijk Hof is het zelfs zo dat partijen om beurten een plaats kunnen invullen. In dit geval was het de beurt aan de N-VA en die partij heeft gekozen voor Wouter Pas, momenteel voorzitter bij de afdeling Wetgeving van de Raad van State. Een topkandidaat, maar uit de stal van een andere partij. Er zouden afspraken gemaakt zijn over bepaalde dossiers en daar zou alles om draaien. Volgens die lezing zou Pas ervoor moeten zorgen dat het Grondwettelijk Hof de veranderingen aan de pensioenstelsels, de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd enzovoort niet tegenhoudt.
Dat laatste is een ongeloofwaardige framing door linkse partijen en media. Pas heeft die macht helemaal niet binnen het Grondwettelijk Hof. Zijn voorganger Danny Pieters had die macht evenmin. Dat hele verhaaltje is stemmingmakerij van linkse opiniemakers die de werking van het Grondwettelijk Hof niet lijken te kennen en te veel kijken naar het Supreme Court in de VS.
De nieuwe N-VA-pion komt in de plaats van Danny Pieters. Pieters is professor sociaal zekerheidsrecht aan de KU Leuven en werd, mede dankzij zijn belangrijke handboeken met de bekende lichtblauwe covers, ooit door de N-VA opgevist om volksvertegenwoordiger en senator te worden. Tussen 2010 en 2011 was Pieters voorzitter van de Senaat. Sinds 2021 is hij rechter bij het Grondwettelijk Hof. Evenmin een slechte keuze, want zijn doctoraat uit 1985 behandelde fundamentele sociale grondrechten in de grondwetten van de EG-lidstaten.
Pieters moet weg omdat hij 70 wordt. De procedure stipuleert dat er minstens twee kandidaten worden voorgedragen. Die moeten verschijnen tijdens hoorzittingen in de Senaat. Dat is nu het probleem. Niemand zat te wachten op meer dan één kandidaat, hoewel het een vormvereiste is.
De kandidatuur van Lemmens is misschien geen grap, maar is als gevalstudie wel bijzonder interessant. Lemmens is immers niet voor het eerst kandidaat om rechter te worden bij het Grondwettelijk Hof. En hier wordt het interessant. Die vorige kandidatuur leidde tot een vete, die de krant De Standaard wil opkloppen.
Tweede ronde
De N-VA stelde toen een eigen kandidaat voor: Frank Fleerackers. Opnieuw een hoogleraar aan de KU Leuven. Fleerackers is rechtsfilosoof en doceert rechtsdenken, juridische grondslagen en conflictanalyse. Hij publiceerde over de relatie tussen rechtstheorie, rechtsfilosofie en juridische oordeelsvorming.
Bij die vorige kandidatuur kreeg Lemmens in het federale parlement duidelijk meer steun. Al in de eerste stemronde behaalde hij de vereiste tweederdemeerderheid, terwijl Fleerackers daarvoor een tweede stemronde nodig had. Uiteindelijk droeg de Kamer beiden voor en koos de regering-De Wever toch voor Fleerackers. Een botsing tussen de particratie en het parlement. Een vrij opmerkelijk gebeuren. De conclusie is dus dat de stemmingen en hoorzittingen in de Kamer en de Senaat rituelen zonder waarde zijn. De partijtoppen beslissen.
De kandidatuur van Lemmens moet in die context bekeken worden. Lemmens zelf communiceert erover op een manier die in het midden laat of het spielerei is, een grap, of toch menens. Bij een artikel van de editorialist Bart Eeckhout van De Morgen postte Lemmens op X: “Bon, ik denk dat het in het licht van al deze informatie nu misschien niemand zal verbazen dat ik ernstig overweeg mijn kandidatuur in te trekken.”
De functie is uiteraard zeer prestigieus voor een jurist, maar hoe zit het met andere motieven? Geld bijvoorbeeld? Een rechter van het Belgische Grondwettelijk Hof verdient bruto ongeveer hetzelfde als een advocaat-generaal bij het Hof van Cassatie. Ter indicatie gaat het om ruim 10.000 euro bruto per maand en doorgaans meer dan 150.000 euro bruto per jaar, vóór belastingen en sociale inhoudingen.
De vraag is eigenlijk niet hoe ernstig de kandidatuur genomen moet worden. De vraag is hoe ernstig het Grondwettelijk Hof en het parlement in België nog genomen mogen worden. Ik kan me niet van de indruk ontdoen dat dit misschien de bedoeling van Lemmens was.
“N-VA een partij als een andere (sic)”.
In de biotoop van rechtse partijen is N-VA de meest reactionaire formatie. Met Bart De Wever, een Belgicain als premier, die in het parlement steeds de voorrang geeft aan de Franse taal wanneer hij het woord voert. Een geografische Nederlandstalige Belg die beschaamd is voor zijn Vlaamse afkomst.