De oorlog in Oekraïne lijkt een nieuwe fase te zijn ingegaan. De Russische verliezen zijn minder spectaculair dan bij het begin van de strijd en in het oosten schuift Rusland langzamerhand op en nam het enkele belangrijke steden in. Maar Oekraïne bijt ondertussen stevig van zich af. We vroegen opnieuw naar meer duiding bij Sim Tack, geopolitiek en militair analist bij Force Analysis.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
Wat is de situatie aan het front nu?
“De laatste ontwikkelingen spelen zich af rond Severodonetsk en Lisitsjansk. Dat zijn in feite de laatste twee steden in de Luhansk-Oblast die Rusland nog niet in handen had. Die zijn ondertussen onder de voet gelopen door Rusland. Oekraïne moet er nu opnieuw de defensieve linie gaan organiseren. Rusland zal nu natuurlijk verder willen gaan en de laatste stukken in de Donetsk-oblast ook willen veroveren. Dat zijn dan de gebieden rond Sloviansk en Kramatorsk.
Tegelijkertijd zien we Oekraïne op andere fronten terugduwen. Ten noorden van Charkov proberen de Oekraïense troepen dichter bij de Russische grens te komen, rond de stad Izium, wat dichter ligt bij Sloviansk en de overgebleven gebieden van Donetsk. Daar zien we ook constante pogingen. Dat is het grote plaatje van de gevechten in het oosten. Het resultaat van de zogezegde slag om de Donbas.”
Wat betekent de terugtrekking van Oekraïne uit Severodonetsk, is dat symbolisch of toch een militaire nederlaag?
“Het is vrij significant. Je kan er natuurlijk op verschillende manier naar kijken. Enerzijds is een geslaagd terugtrekken op tactisch niveau beter dan verliezen te lijden aan troepen en materieel, maar Severodonetsk en Lisitsjansk, die aan de andere kant van de rivier liggen, waren heel belangrijk en handige verdedigingspunten. Gelegen langs de rivier die sinds het begin al die veel vorm gaf aan het front. We zien Rusland nu toch meer gebieden aan de overkant van de rivier innemen. Dat plaatst Oekraïne in een positie die steeds moeilijker is om te verdedigen.”
We zien ook dat er meer gebruik gemaakt wordt van artillerie. Zitten we in een artillerie-oorlog?
“Om die uitspraak te kwalificeren: mensen zeggen dat er meer op artillerie geleund wordt, maar dat wil niet noodzakelijk zeggen dat we momenteel meer artillerie zien. De hoeveelheid artilleriestukken aanwezig op de fronten is niet gegroeid. Wel gaat Rusland, omwille van verliezen en beperkingen, iets conservatiever om met de grondtroepen en het wil via zware en lange artilleriebombardementen de vijand verzwakken of zelfs uit bepaalde gebieden dringen alvorens ze met de grondtroepen komen. Dat is een doctrine die er al heel lang bestaat. Bij de Sovjetunie was dat het basisidee: Een hard target of dichtbebouwd gebied eerst omsingelen en bestoken met artillerie en het pas later innemen.
Wat we zien is Rusland die bij het begin op een meer moderne, meer Westerse manier probeerde te vechten. Daar slaagden ze uiteraard niet in en nu vallen ze meer terug op de oude, vertrouwde technieken.”
Waarom duurde dat zo lang? Zeker gezien de verliezen.
“Achteraf gezien is dat makkelijk praten, maar een dergelijke grote operationele verschuiving maken heeft tijd nodig. De hele operatie en alles wat erachter zit, was erop gericht om de zaken op een bepaalde manier te doen. Het was ook gebaseerd op bepaalde assumpties over de tegenstand en het soort conflict dat men verwachtte. Achteraf bleek alles redelijk fout. Dan heb je een periode van aanpassing, al zichtbaar bij de terugtrekking rond Kiev en Tsjernihiv, met de heroriëntatie naar Donbas. Daar vonden we dichtbevolkte, verstedelijkte gebieden. En dan is het gebruik van artillerie vrij snel gekomen.
Een andere aanpassing is dat we veel minder tanks en gepantserde voertuigen zien aan het front. Er is op satellietbeelden weinig rollend materieel te zien, pas kilometers diep achter het front, in de buurt van de artillerie zien we zwaar materiaal. De frontlijn zelf lijkt meer en meer gedreven op infanterie. Mogelijk een les van het begin van de oorlog, toen tanks naar voor werden gestuurd zonder al te veel ondersteuning van de infanterie en de verliezen zeer snel zeer hoog opliepen.”
Leidt de inzet van infanterie niet tot meer slachtoffers?
“Dat hangt af van hoe men ze gebruikt. Hoe is het terrein, hoe benadert men het, wat wil men bereiken en met welke middelen, … ? Ik denk dat Rusland geleerd heeft dat tankeenheden heel snel opgemerkt werden door Oekraïne en door de vele antitankwapens uit het Westen bijzonder zwakke doelwitten werden. Infanterie kan je makkelijker aan de frontlijn inzetten op een minder zichtbare manier dan met grote, luide voertuigen. Zeker in dichtbebouwde gebieden. Ook is men op die manier beweeglijker.”
Als Rusland zo werkt lijkt het wel een moeilijk te stoppen pletwals
“Dat is zeker zo. En belangrijk om te beseffen: Het is niet omdat Rusland zware verliezen leed aan manschappen en materiaal dat het geen vooruitgang meer kan boeken. Moeilijk gaat ook. Elke opmars die het maakt, inclusief de huidige, kost echter wel steeds iets aan Rusland. We zien ook dat Wagner intussen rekruteert in de gevangenissen en het leger begint te zoeken naar oudere potentiële soldaten. Dat wijst er wel op dat de Russische capaciteit op aan het raken is. Ze kunnen een doorgang forceren en mits voldoende middelen kunnen ze wel vooruitgang maken, maar ik denk dat Oekraïne liever die capaciteiten intact houdt en wat terrein inruilt om tijd, personeel en materiaal te behouden voor later.
Zeer interessant is ook een evolutie aan Oekraïense kant rond het gebruik van raketten. De laatste vier weken doet men veel langeafstandsaanvallen, diep achter de Russische linies. Zowel in Oekraïne tot zelfs in Rusland. Men vernietigt munitiedepots, commandocentra en andere doelwitten. Zo legt Oekraïne druk op Rusland op een moment dat de capaciteit van Rusland vermindert. Oorspronkelijk zagen we immers Russische raketaanvallen tot aan de grens bij Polen, in Lviv bijvoorbeeld. Momenteel doen ze dat slechts sporadisch, zoals bij het winkelcentrum in Krementsjoek. Die aanval was een symptoom van de Russische beperkte capaciteit. Rusland heeft niet meer de nodige aantallen moderne kruisraketten en gebruikt nu verouderde antischeepsraketten. Het waarschijnlijke doelwit was een fabriek naast het winkelcentrum die pantservoertuigen kon herstellen. Een logisch doelwit, maar omdat Rusland antischeepsraketten gebruikte tegen een gronddoelwit, was de aanval niet nauwkeurig. Het geviseerde terrein bleef buiten schot. We zien dus een omkering van de situatie in het conflict, waar Rusland meer en meer beperkt wordt bij dergelijke aanvallen en waar Oekraïne met de overgebleven stock en de uit het Westen aangevoerde wapens wél constante druk kan zetten. “
We zien ook meer beelden van inwoners van Luhansk en Donetsk die toch lijken te sympathiseren met Rusland, is het niet nodeloos om dan zo hard te strijden voor die gebieden? Zouden ze niet beter een akkoord maken?
“Er bestaat inderdaad een pro-Russisch deel bij de bevolking, vooral in het oosten maar ook elders. We mogen niet vergeten dat Oekraïne heel lang deel was van de Sovjetunie en lang onder de paraplu leefde van Rusland, veel mensen kijken nog steeds in die richting, zeker als ze ontevreden zijn. Maar dat wil niet zeggen dat de volledige bevolking zo denkt. Daarnaast vecht men niet enkel om de bevolking te beschermen tegen Rusland, maar ook om het agressieve gedrag van Rusland tegen de buurlanden een halt toe te roepen. Indien men achterover zou leunen, dan is Oekraïne nog steeds een heel groot economisch potentieel kwijt. Van mijnen tot landbouwgebied en zelfs een kerncentrale. Daarbovenop wil Rusland de volledige militaire soevereiniteit van Oekraïne zien verdwijnen. Als staat is het heel moeilijk om daaraan toe te geven. Zeker als je weet dat Rusland dan later opnieuw verdere eisen zal stellen.”
Hebben beide landen voldoende reserves om nog lang te vechten?
“Ik denk dat beide landen nog heel lang kunnen doorvechten. De droevige realiteit in gewapende conflicten is dat ze ook met minder kwalitatieve wapens en minder moderne uitrusting kunnen doorgaan. Dat zien we op veel plaatsen in de wereld, vroeger en nu. Kijk maar hoe de burgeroorlog in Ethiopië een zwaar conflict blijft, ondanks het beperkte arsenaal. “
We zagen ook dat de NAVO beslissingen nam. Is dat een grote verschuiving of eerder cosmetisch?
“Ik denk dat op operationeel niveau er bepaalde dingen een significant resultaat zullen hebben. Al blijft alles onderhevig aan toekomstige beslissingen. Denk maar aan de Rapid Response Force die toch aanzienlijk is uitgebreid, met vrij grote eenheden die langer inzetbaar zullen zijn. Dat zijn nuttige dingen om te doen. Zeker indien Rusland iets zou proberen tegen bijvoorbeeld de Baltische staten. Veel zaken zijn operationeel geregeld en dat verhoogt afschrikking
Daarnaast is er de politieke beslissing om uit te breiden met Zweden en Finland. Twee landen die al dicht bij de NAVO stonden en redelijk geïntegreerd waren. Zij zullen deel uitmaken van de permanente staf en dus nauwer betrokken zijn bij de besluitvorming. Het delen van inlichtingen zal ook voor alle partijen in het Westen nuttig zijn verwacht ik.
In de totaliteit lijkt de NAVO me sterker na de top in Madrid. Dat was ook het beoogde doel van de top. De rechtstreekse steun van de NAVO naar Oekraïne blijft beperkt, voor de eigen partners is de afschrikking tegen Rusland een stuk groter.”
Zal België een steentje bijdragen, of blijft het bij beloftes voor de verre toekomst?
“Sowieso zal België betrokken zijn. Ons land maakt deel uit van heel wat NAVO operaties en zit bij de militaire staf. Belgische troepen roteren ook bij de Rapid Response Force en er zitten al soldaten in Roemenië als deel van de operatie om Rusland af te schrikken aan de grens.
Als we het hebben over de financiële bijdrage blijft dat natuurlijk voor de toekomst en we zullen moeten zien hoe alles evolueert, budgettair en militair. Maar omwille van de positie van België in de NAVO zal het zeker wel bijdragen.”
Het Belgisch leger bestaat enkel nog uit licht gepantserde infanterie met beperkte vuursteun, een 30-tal oude F16’s, plus twee fregatten en vijf mijnenvegers einde levensduur. Het kan de afwas doen bij NAVO-oefeningen. België heeft geen centen meer.