De laatste dagen kwam het tot een climax binnen de conservatieve Britse regering. Een heel aantal Britse ministers stapte op en dat ondergroef de positie van Boris Johnson totaal. Hoewel hij zich lang weerde als een duivel in een vat wijwater, kondigde hij vandaag zijn vertrek aan. Hij stopt als leider van de Conservatieve partij. Wel zegt hij nog premier te zullen blijven tot er iemand anders verkozen wordt.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
Zo lijkt er een einde te komen aan een bijzonder tumultueuze saga binnen de Britse politiek onder leiding van de excentrieke Boris Johnson. Johnson had zich opgewerkt tot de politieke leider van de conservatieven in het licht van de moeilijke onderhandelingen om het Verenigd Koninkrijk te doen vertrekken uit de Europese Unie. Als overtuigd Brexiteer kreeg hij een enorm mandaat van de kiezer. De conservatieve partij won de verkiezingen in 2019 en haalde een opvallend ruime meerderheid.
Beloofde voorspoed bleef uit
De Brexit werd definitief beklonken, maar de beloofde voorspoed kwam niet. Eerst kwam er de covid-pandemie. Net als in veel landen verliep dat moeilijk en nam de regering-Johnson omstreden beslissingen. Maar er kwam ook het ontslag van Dominic Cummings, jarenlang een rechterhand, adviseur en dichte vertrouweling van Johnson. Die sprak toen al zeer harde woorden uit over Johnson. Er brak eveneens een schandaal uit rond de renovatie van Downing Street. Vervolgens bleek dat leden van de regering en Johnson zelf zich ook bezondigd hadden aan lockdownfeestjes. Terwijl iedereen opgesloten zat, tot de koningin van het Verenigd Koninkrijk toe, werden Johnson en co meermaals betrapt op bijeenkomsten die niet toegelaten waren.
Deze week kwam alles tot een hoogtepunt, met eerst het massale opstappen van ministers, waar sommige vernietigende toespraken gaven. Finaal moest Johnson zelf opstappen. Hoe is het zo kunnen ontsporen? Hoe zijn de conservatieven die zo’n mooie uitgangspositie hadden na de verkiezingen in deze situatie terechtgekomen? We namen contact op met professor dr. David Jeffery. Hij is aangesloten bij de Political Studies Association en leidt er mee de studiegroep rond het conservatisme. Hij geeft les aan de universiteit van Liverpool en bestudeert de invloed van identiteit op stemgedrag.
Professor, wat is er allemaal aan de hand bij de Conservatieven?
“Er zijn twee oorzaken. Een op lange termijn en een op korte termijn. Op lange termijn zijn conservatieve parlementairen en politici al een hele tijd ontevreden met Boris Johnson. Niet met het beleid, maar wel met de persoonlijkheid en de aanpak van de man. Er was al de saga rond partygate, waar hij in essentie gewoon leugens had verteld. Daar zag je dat hij de vertrouwensstemming nog kon winnen, maar slechts zeer nipt. Met 59 procent haalde hij toch een historisch lage score op dat vlak.”
“Op korte termijn was er dan de zaak Pincher, een man waarvan groteske maar geloofwaardige beschuldigingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag tegenover jonge mannen in de openbaarheid kwamen. Opnieuw zagen we dat Johnson koos om de waarheid niet te vertellen en Pincher een hand boven het hoofd hield. Dat was de druppel die de emmer deed overlopen. De ministers moesten nu ronduit leugens verdedigen, en dat wilden ze niet doen.”
“Boris Johnson heeft altijd een interessante relatie gehad met de waarheid. Hij maakt graag gebruik van hyperbolen en is soms te optimistisch, maar de laatste maanden stond hij geregeld gewoon vlakaf te liegen en het zonlicht te ontkennen. De waarheid komt uiteindelijk toch naar boven. Na partygate en de vertrouwensstemming beloofde hij een verse start, maar het bleek gewoon het begin van een nieuwe ronde. Zo werkt Boris blijkbaar.”
Hoe kijken de gewone mensen naar deze saga? Vinden ze de ministers die opstappen dapper, of hebben ze net te lang gewacht?
“We zien in peilingen dat de conservatieve partij beter scoort dan Johnson zelf. De schade voor de partij en bij conservatieve politici lijkt dus mee te vallen. Het is te vroeg om te zeggen hoe men kijkt naar de ministers en parlementairen die nu handelen. Het lijkt me wel dat er opluchting bestaat rond het ingrijpen. Het was gewoon te veel geworden. De loyaliteit die bestond na de geslaagde Brexit was opgebruikt. Iedereen vond dat het genoeg was geweest.”
En naast de persoon van Johnson, was zijn beleid goed?
“De implosie die we zien komt door zijn persoonlijkheid en heeft niets te maken met het beleid. Johnson schoof in 2019 een manifest naar voor waar veel mensen voor vielen. Maar de realisatie van dat manifest bleef achter. Er zijn verschillende problemen. De Brexit ging door, maar er bleven moeilijkheden aanslepen: de kosten van levensonderhoud lopen hoog op, er is een sterke inflatie en de migratie houdt aan. Veel mensen vinden dat de overheid niet genoeg doet. Gisteren vertelde Boris Johnson dan plots dat hij werkte aan lagere belastingen. Die konden er zogezegd eindelijk komen nu er een minister die dwars lag vertrokken was…
Het blijft wel de vraag wat de Conservatieven zullen doen met dat populaire manifest en op welke thema’s ze zullen inzetten.”
Johnson sprak ook over mogelijke nieuwe verkiezingen?
“Dat heeft hij niet te bepalen. Het was een lege dreiging. Er is geen reden dat een nieuwe leiding naar het volk zou moeten stappen, al zou dat politiek misschien kunnen helpen.”
Hoe kijkt de oppositie naar de hele saga?
“Labour lacht waarschijnlijk in het vuistje, maar tegelijk lopen ze nu het risico dat er opnieuw een populaire kopman of -vrouw komt bij de conservatieven. Bovendien krijgt het nieuw bestuur vaak wittebroodsweken bij de publiek opinie. Het krijgt een periode van gratie en het voordeel van de twijfel. In dat licht had Labour waarschijnlijk liever gezien dat Johnson gewoon was blijven zitten en verder voor problemen bleef zorgen.”
Kan het land zich dit politiek circus veroorloven wanneer er oorlog is op het continent en de economie in moeilijk vaarwater zit?
“De oorlog speelde eigenlijk geen rol van betekenis. Dat is omdat iedereen op dezelfde lijn zit. Er is weinig tot geen onenigheid, over de partijgrenzen heen. In het Verenigd Koninkrijk is er zeer veel steun voor Oekraïne en ook nu zal het beleid helemaal niet veranderen. Wel dient het gezegd dat minister van Defensie Ben Wallace in deze saga expliciet op post bleef om de continuïteit van het beleid te kunnen garanderen. Hij nam geen ontslag omdat hij vond dat hij aan zijn plicht moest voldoen.”
“Op economisch vlak zullen de kiezers wel denken: ‘waarom nu?’. De nieuwe leider van de Conservatieven zal ook op dit vlak een nieuwe aanpak kunnen inluiden, want Johnson en bijvoorbeeld voormalig minister van Financiën Richi Sunak hadden een gans andere visie over hoe ze moesten omgaan met de economische crisis.”
Kunnen die beleidsveranderingen er zo snel komen?
“Ja, er is niet dat het tegen moet houden. Het bestuur en de overheid gaan gewoon verder. Het parlement moet niets overnemen en we hebben geen systeem van voorlopig bestuur of iets dergelijks. Ministers blijven in functie, de macht blijft. Men kan bijvoorbeeld met gemak economische steunmaatregelen nemen terwijl de verkiezingen voor een nieuwe leider bij de Conservatieven plaatsvinden. Dat Johnson zo hardnekkig bleef plakken lijkt opnieuw te koppelen aan zijn persoonlijkheid. Bij Theresa May zagen we dit soort zaken bijvoorbeeld niet.”
Lopen de Conservatieven nu geen risico nu hun populairste politicus weg is?
“Ja, maar met hem aan boord te houden liepen ze waarschijnlijk nog veel meer risico. Veel kiezers zijn toch gedesillusioneerd. Nu kan er een echte verse start komen en kunnen MP’s die eerder genegeerd werden opnieuw aan bod komen. Bovendien, de Brexit is een feit, iedereen heeft zich erbij neergelegd, dus de Conservatieven moeten niet enkel rekenen op politici uit dat kamp, ook remainers kunnen misschien opnieuw een rol spelen. Uiteindelijk zullen de leden bepalen in welke richting ze uit moeten, en zij blijven duidelijk het beleid van de Brexit steunen.”
Wie zijn de favorieten om het Conservatieve leiderschap op zich te nemen?
“Sajid Javid, de voormalige minister van Volksgezondheid, maakt wel een kans. Penny Mordant, minister van Handel, lijkt ook populair. Liz Truss, die op Buitenlandse zaken zit, zal ook haar kans wagen maar ik denk dat ze zal falen. Net zoals oud minister van Volksgezondheid, Jeremy Hunt.
Er is in feite geen echte favoriet. Iedereen kan proberen. Velen zien het bovendien als hun laatste kans. Want de Conservatieven zijn al sinds 2010 aan de macht. Dat is ongebruikelijk lang.”
Staat Labour klaar om over te nemen? Is Keir Starmer er klaar voor?
“Labour kan mogelijk de volgende verkiezingen winnen. Maar dat zal meer het product zijn van conservatieven die verliezen dan van Labour dat wint. Zelfs nu, terwijl de conservatieven vechtend over straat rollen, staat Labour maar bescheiden voor, tussen de 6 à 10 procent volgens de peilingen. Keir kan winnen, maar zeer nipt. Een coalitieregering is ook een mogelijkheid.”
Bestaat er geen risico voor een nieuwe partij op rechts?
“Waarschijnlijk niet. Het kiessysteem laat zoiets niet echt toe. De Reform Party bestaat, maar heeft nog nooit echt succes gehad. Johnson zelf charmeert altijd wel kiezers, maar de mensen zullen hem niet volgen. Het zal ook leerzaam zijn om te kijken of er veel mensen gewoon niet de politiek de rug toekeren. Het is leuk om kiezers te winnen van de rechtstreekse concurrent, maar het is een ander paar mouwen om mensen te bereiken die hun geloof in de politiek kwijt zijn.”
Deze liegende conservatief heeft zich bewezen en mag direct beginnen bij de leegloop van de cd&v.