Het is bijzonder onrustig in Irak na lang oplopende politieke spanningen. De regeringsonderhandelingen liepen er compleet vast en de invloedrijke Iraakse geestelijke sjiiet Muqtada al-Sadr heeft aangekondigd dat hij zich uit de politiek terugtrekt. Boze betogers bestormden daarop overheidsgebouwen en op de straten brak er geweld uit. De protesten kostte al aan zeker dertig mensen het leven.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
Na de verkiezingen in oktober 2021 slaagde men er niet in om een politieke meerderheid te vinden en de regeringsonderhandelingen zitten al maandenlang muurvast. Het is vooral een strijd tussen Iraansgezinde en op Bagdad gerichte groepen van diverse pluimage. Beide groepen staan met getrokken messen tegenover elkaar. Al vlak na de verkiezingen braken er protesten uit en in november was er een aanslag op het leven van eerste minister Mustafa Al-Kadhimi.
De overwinnaar van de verkiezingen was Muqtada al-Sadr, maar die slaagde er nooit in de politieke leiding op zich te nemen of een regering te vormen. Hij riep al op tot nieuwe verkiezingen, maar tevergeefs. Recent kondigde hij zijn afscheid uit de politiek aan. Zijn achterban hield al een tijdje een zitstaking aan het parlement in de befaamde Groene Zone, de befaamde internationale wijk van Bagdad. Toen het nieuws van zijn vertrek bekendraakte, bestormden ze het Paleis van de Republiek, waar het kabinet normaal vergaderingen houdt.
De aanhangers van al-Sadr lieten zich gelden en zorgden voor protesten in heel de stad. Ze vandaliseerden posters van pro-Iraanse, sjiitische leiders, waaronder die van Qassem Suleimani, de generaal die door Amerikaanse drones werd uitgeschakeld. In de Groene Zone alleen vielen toen zeker zeven doden, zo beweren veiligheidstroepen. Al-Sadr zei daarna in een hongerstaking te gaan totdat het geweld eindigt. De secretaris-generaal van de VN, Antonio Guterres, riep de relevante actoren op om stappen te zetten om de zaak te de-escaleren.
(Lees verder onder de tweet.)
Opvallende figuur
Roel Meijer, hoofddocent moderne geschiedenis van het Midden-Oosten en Noord-Afrika aan de Radboud Universiteit, legt uit dat al-Sadr een zeer opvallende figuur is. “Al-Sadr laat zich gelden als een Iraakse nationalist, maar naast een politiek leider is hij ook een soort van geestelijk leider.”
En hij is erg flexibel, wat kan afgeleid worden uit de manier waarop hij aan politiek doet en bondgenoten kiest. Zo werkte hij enkele jaren geleden samen met de communisten in zijn land. “Al-Sadr is een sjiiet en hij heeft banden met Iran, maar die zijn niet altijd zo goed, want hij vaart een zeer zelfstandige koers.” Dat is de reden waarom hij niet in de regering geraakt, denkt Meijer.
Andere sjiitische groeperingen eten uit de hand van Iran, maar al-Sadr niet. Dit speelt al veel langer, want de familie al-Sadr volgt al heel lang een pro-Iraakse houding, los van Iran, zelfs onder Sadam Hoessein. Omgekeerd wil Iran Irak zwak houden, liefst in de rol van een vazalstaat die nooit zelfstandig kan worden. “Al-Sadr wil net wel een onafhankelijk Iran, iets wat hij probeert te bewerkstelligen met zijn eigen groepering, Saraya al-Salam.”
Het is dus steeds zoeken naar een evenwicht tussen zelfstandigheid en het sjiitische element. Zo gaat hij geregeld naar Qom, een heilige stad binnen het sjiitische geloof. Volgens Meijer is er een strijd bezig om het leiderschap tussen de vele sjiitische milities die tegen IS hebben gevochten. “Nadat Amerikaans president Donald Trump de Iraanse generaal Qassem Soleimani uitschakelde met een drone wilde al-Sadr de leiding op zich nemen van alle milities. Dat is mislukt en sindsdien is er een rauwe machtsstrijd aan de gang in Irak.” De grootste breuklijn is die tussen nationalisme en sjiisme, waar al-Sadr zich op bevindt. Bovendien heeft hij ook goede relaties met soennieten.
Verwarrend
Volgens Meijer onderstreept dit alleen maar hoe verwarrend alles is. “Al-Sadr draagt verschillende petten. Bovendien is hij geen geestelijke leider. Hij beschikt niet over het nodige brevet, bij wijze van spreken. Zijn vader en zijn grootvader waren geestelijken, maar hij is dat niet. Hij is een militieleider.”
Ook bij deze protesten spreekt hij met gespleten tong, waarbij al-Sadr eerst oproept tot actie en dan tot rust. Meijer vermoedt dat hij consessies heeft gekregen en daarom zijn mensen heeft teruggetrokken.
Finaal is de situatie in Irak erg ingewikkeld. De evenwichtsoefeningen van al-Sadr maken het er niet eenvoudiger op. Soms lijkt de situatie alle kanten uit te gaan. “Het is ongewoon dat al-Sadr zo’n aanhang heeft”, oordeelt Meijer. “Hij is ook al naar Saudi-Arabië afgezakt. Hij ziet het land als tegengewicht voor een zeer actief Iran. In feite zie je dat de conflicten tussen Iran en Saudi-Arabië allemaal samenkomen in Iran en al-Sadr daarin een cruciale rol speelt. De intense strijd toont ook aan in wat voor verval de centrale overheid en het democratische proces zijn geraakt.”
De Verenigde Staten hebben zich teruggetrokken en spelen er geen echte rol van betekenis meer, maar mogelijk wegen de onderhandelingen tussen Iran en het Westen, waarbij Iran het Westen onder druk wil zetten via Irak, wel sterk door.
