Nu de oorlog in Iran ook een energie-oorlog is, zijn we wellicht vertrokken voor een lange periode van dure olie- en gasprijzen. Dat weegt op de koopkracht van gezinnen, op de winst van bedrijven en kan de economie doen vertragen. Wat op zijn beurt slecht nieuws is voor de begrotingen. Er komt minder geld binnen. En zelfs zonder dat de Europese Centrale Bank de rente verhoogt, zullen de intrestlasten op de schuld stijgen.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
Economen hebben een vakterm uit de jaren 1970 van onder het stof gehaald: stagflatie. Dat is een periode van economische vertraging en inflatie, wat ingaat tegen de logische economische wetten. Want inflatie is vaak het gevolg van een oververhitte economie waarbij het aanbod de vraag niet kan volgen en de prijzen van goederen en diensten stijgen. Bij een economische vertraging moet de inflatie normaal gezien laag zijn, omdat er minder wordt uitgegeven.
“Voor centrale banken is dit een groot probleem”
Maar tijdens de oliecrisissen in de jaren 1970 gebeurde iets anders. Door de stijgende energieprijzen veerde de inflatie op, de koopkracht van gezinnen nam af, de bedrijven zagen hun winstmarges wegsmelten en men kwam in een negatieve spiraal terecht van bedrijfsontslagen, beperkte investeringen en dus minder consumptie en groei. Pas met het aanbodbeleid van begin jaren 1980 kwam er een eind aan deze stagflatieperiode.
Centrale banken
Nu energie-installaties in het Midden-Oosten het doelwit zijn van regelmatige aanvallen en de straat van Hormuz quasi is geblokkeerd, groeit de vrees voor een nieuwe lange periode van inflatie en economische vertraging. Stagflatie in de 21ste eeuw dus. Voor centrale banken is dat een groot probleem, want zij kunnen met renteverhogingen en -verlagingen het hydraulisch systeem van de economie bijsturen.
Alleen weten ze niet goed wat ze nu exact moeten doen. De Europese Centrale Bank (ECB) in Frankfurt liet vorige week weten dat het dit jaar in de eurozone een inflatie van 2,6 procent verwacht tegenover aanvankelijk 1,9 procent. Het doel van de ECB is 2 procent inflatie. De vraag rijst: moet men die inflatie afzwakken door de rente te verhogen? Waardoor echter de economische groei die nu op iets minder dan 1 procent wordt geraamd nog lager zal uitdraaien. De ECB liet weten de rente niet te verhogen, maar dat zou wel eens kunnen veranderen als de inflatie aanhoudt.
“Onze grote afhankelijkheid van gas is een gevolg van het nefaste beleid van de kernuitstap”
Dat de rente ongewijzigd blijft, is op het eerste gezicht goed nieuws voor regeringen als de Belgische, die een hoog begrotingstekort torsen en op de schuld van meer dan 100 procent van het bbp aanzienlijke rentelasten moeten betalen. Vorig jaar maar liefst 2,2 procent van het bbp of 13,5 miljard euro.
Toch rekenen eerste minister Bart De Wever (N-VA) en co zich best niet te snel rijk, want zonder renteverhogingen door de ECB zelf zijn de intrestvoeten op staatobligaties van eurolanden nu al aan het stijgen. Tussen eind februari en half maart namen de intresten op staatspapier over tien jaar al met 45 basispunten of 0,45 procent toe voor Italië, 39 basispunten voor Frankrijk en zelfs 30 basispunten voor het algemeen economisch gezond beschouwde Duitsland.
Risico wordt hoger
Waarom vragen beleggers een hogere risicopremie? Sommige economen zien dat als een anticipatie op de ECB die de rente sowieso zal verhogen de komende maanden. Een andere uitleg is echter meer plausibel. Fondsen die investeren in staatspapier, anticiperen eerder op de economische vertraging die de overheidsfinanciën pijn zullen doen.
Lagere groei door de energiecrisis staat gelijk aan minder belastinginkomsten. Want er zal minder worden geconsumeerd. Bedrijven zullen hun investeringen uitstellen. Wellicht zal de situatie van de begrotingen nog verslechteren als de regeringen allerlei steunmaatregelen nemen om de energiefactuur betaalbaar te houden. Ook dit kan de begrotingstekorten verder doen uitdiepen, wat onvermijdelijk de risicopremie op deficits en schulden doet stijgen. En dus de intrestvoeten.
“Tijdens de oliecrisissen gebeurde hetzelfde”
Even nog meegeven dat de Nationale Bank een paar maanden geleden voorspelde dat de Belgische rente op de staatsschuld tegen 2028 zou stijgen naar 3 procent van het bbp. Dat is 18 miljard in euro’s van vandaag. De kans is reëel dat dit bedrag dus al achterhaald is.
Eigenlijk is de enige ontsnappingsroute uit de energiecrisis een structurele daling van de prijzen van olie, gas en daaraan gekoppeld elektriciteit. Maar dat is dus niet voor vandaag. Even terzijde: onze grote afhankelijkheid van gas is een gevolg van het nefaste beleid van de kernuitstap. Groenen en Vlaamse liberalen liepen toen voorop in de strijd. We betalen er nu een zware prijs voor.
