“De grootse plannen van de EU: een verhaal van herhaling en slechts beperkt succes.” Dat schrijven Nationale Bank-voorzitter Pierre Wunsch en macro-econoom Geert Langenus in een rapport waarmee ze het EU-beleid op de korrel nemen. Het klimaatbeleid en de regeldrift van de Europese Unie schaden de welvaart van de Europeanen, erkennen ze in het rapport. Maar merkwaardig genoeg roepen ze toch op om subsidies te verhogen en te blijven decarboniseren.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
De voorzitter van de Nationale Bank van België Pierre Wunsch en zijn collega Geert Langenus schreven een rapport getiteld ‘Eurosclerosis 2.0 in a Changing World: From Repetition to Rupture’. Een vlijmscherpe analyse in veel opzichten. Van Wunsch is geweten dat hij een klassieke liberaal is, maar hij pakt hier uit met een dosis protectionisme om de economische positie van Europa te redden.
Chinezen en Amerikanen houden zich niet aan de afspraken
Waarom die bekering? Volgens Wunsch houden de Chinezen en de Amerikanen zich niet aan de spelregels als het over vrijhandel en staatssteun gaat. Daarom valt binnen de EU een versoepeling van de zelfopgelegde regels blijkbaar te rechtvaardigen.
Europa stuntelt omdat het zich nog niet heeft aangepast aan de geopolitieke realiteit. De Europese Unie verliest zienderogen de aansluiting als het op innovatie en technologie aankomt. De auteurs bestempelen dit als “Eurosclerose 2.0”. Daarmee halen ze een oude term vanonder het stof uit de jaren 1970 en 1980. Door de oliecrisis en de economische crisis met massale werkloosheid en groeiende overheidsschulden dreigde West-Europa toen economisch tenonder te gaan. Het ideaal van de Europese Economische Gemeenschap (EEG) raakte in het slop door de foute reacties in de verschillende hoofdsteden. Het Europese project lag op apegapen.
De uiteindelijke reactie was meer Europa, meer centrale planning, enzovoort. Volgens Wunsch leverden deze plannen veel minder op dan wat ze beloofden. Ook nu maakt men die fout, aldus Wunsch. De klimaatagenda van de Europese Commissie, die als doel heeft om tegen 2050 klimaatneutraliteit te bereiken is nefast voor energie-intensieve bedrijfstakken in de EU, zoals de chemiecluster in Antwerpen. Indien alle belangrijke handelspartners niet hetzelfde doen dan zitten bedrijven in de EU met hogere kosten en komen ze daardoor in de problemen.
Vreemde spreidstand
Daarom breekt Wunsch een lans voor overheidssubsidies om het speelveld opnieuw gelijk te trekken. Hij noemde dat realisme tijdens de persbriefing. Het blijkt een vreemde spreidstand. In het rapport sprak hij van het “klimaat-trilemma”. De principes van de interne markt, vrijhandel en asymmetrische klimaatambities kunnen simpelweg niet naast elkaar bestaan.
Het rapport noemt daarom drie belangrijke actiepunten:
- Het dichten van de innovatiekloof op het gebied van sleuteltechnologieën
- Het versnellen van de decarbonisatie met behoud van het industriële concurrentievermogen
- Het vergroten van de economische zekerheid door de afhankelijkheid van externe leveranciers voor kritieke materialen en technologieën te verminderen.
Die decarbonisatie blijkt elders in het rapport juist de belangrijkste oorzaak van veel economische miserie. Blijkbaar willen de auteurs toch niet helemaal als afvalligen van het klimaatgeloof overkomen.
800 miljard euro
Het rapport roept op tot grootschalige gecoördineerde maatregelen. Dat is een eufemisme voor subsidies. Liefst 750 tot 800 miljard euro per jaar aan publieke en private investeringen. Het gaat dan om 4 tot 5 procent van het bruto binnenlands product (bbp) van de EU. Ze vergelijken het met het Marshallplan van na de Tweede Wereldoorlog. Dit moet resulteren in een nieuwe industriële strategie, die het mededingingsbeleid hervormt om grotere Europese kampioenen mogelijk te maken. Ze voegen daarbij twee andere eisen, namelijk de voltooiing van de interne markt en de totstandbrenging van een kapitaalmarktenunie.
Vervolgens geven ze een overzicht van alle voorgaande plannen van de EU. En stellen vast dat die bitter weinig zoden aan de dijk hebben gezet. “Dit roept de vraag op waarom deze grootse plannen zijn mislukt, terwijl de interne markt over het algemeen als een succes wordt beschouwd. Deze vraag verdient zeker meer aandacht in het EU-debat.”
De EU reguleert zich suf
Ze geven tevens verklaringen: “De toenemende integratie van zeer uiteenlopende groepen heeft geleid tot een enorme toename van regelgeving, wat het groeipotentieel van Europa heeft gedrukt.” Ze citeren Luis Garicano: “Europa creëert een nieuwe heersende klasse – maar zij maken geen wetten en leveren geen diensten. In plaats daarvan vinken ze vakjes af en zetten ze goedkeuringsstempels. Dit zijn de compliance-medewerkers die ervoor zorgen dat anderen zich aan de regels houden.”
Dit gaat dan over ESG-rapportages, duurzaamheidsaudits, gegevensbescherming enzovoort. “Controleurs en verificateurs zijn een snelgroeiend segment van de economie geworden. Het Europese bedrijfsleven wordt in toenemende mate bestuurd door een groep handhavers die, in plaats van economische activiteit te creëren, deze juist doen krimpen”.
De geciteerde Luis Garicano is een vooraanstaande Spaanse econoom en voormalig politicus met uitgebreide expertise op het gebied van het Europese economische beleid. Van 2019 tot 2022 was hij lid van het Europees Parlement voor Ciudadanos, waar hij vicevoorzitter was van de liberale fractie Renew Europe en verantwoordelijk was voor economische zaken.
Hogere belastingen zorgen voor lagere groei
Over belastingen zijn de auteurs ook erg duidelijk. “Hogere belastingen leiden doorgaans tot een kleinere loonverspreiding en daarmee tot een lagere arbeidsmobiliteit.” Dat is dus slecht voor de interne markt van de EU. “De hogere belastingtarieven in de EU houden dan ook duidelijk verband met hogere sociale uitgaven”.
Nog een parel in het rapport: “Een toename van de progressiviteit van de belasting gaat gepaard met een tijdelijke daling van de economische groei gedurende ongeveer vier tot zeven jaar, wat leidt tot een blijvende, aanzienlijke en statistisch significante daling van het inkomen per hoofd van de bevolking.”
En ze winden er geen doekjes om: “Het feit dat Europese regelgeving, normen en beleidsmaatregelen niet langer het vanzelfsprekende referentiekader vormen voor andere landen, zorgt ook binnen de EU voor toenemende spanningen.”
Politieke analyses
In het rapport staan ook politieke analyses. “Tegenwoordig zijn de maatschappelijke kosten van lage groei minder duidelijk of zichtbaar. Op deskundigenniveau of op institutioneel niveau heerst wellicht een gevoel van urgentie, maar dat geldt minder voor de samenleving als geheel. Integendeel, bepaalde populistische bewegingen ontkennen dat er moeilijke keuzes moeten worden gemaakt. Er lijkt in ieder geval geen sterke achterban of samenhangende politieke wil te zijn om in heel Europa radicale veranderingen teweeg te brengen, wat zou kunnen betekenen dat hervormingen waarschijnlijk niet van bovenaf zullen komen, maar eerder van onderaf, op nationaal niveau. De hoop is dan dat succesvolle experimenten in enkele van onze democratieën uiteindelijk tot bredere navolging zullen leiden.”
Vrij vertaald van de EU zal de oplossing niet komen, hoogstens van lidstaten die het mes zetten in de uitgaven en het roer drastisch omgooien. In de hoop dat dit dan een voorbeeldfunctie krijgt.
Meer Europa levert steeds minder rendement op
“Men zou echter kunnen stellen dat de voordelen van verdere integratie een punt hebben bereikt waarop het rendement afneemt en dat deze voordelen, in ieder geval de laatste jaren, grotendeels teniet worden gedaan door een toenemende administratieve last.”
Wat betreft het klimaat-trilemma schrijven ze dat de klimaatdoelstellingen niet gestopt moeten worden, maar de energie-intensieve industrie gered door er compensaties te geven. Die “compensatie zou de vorm kunnen aannemen van protectionisme of subsidies, dat wil zeggen een terugkeer naar industriebeleid, maar dit zijn nu juist de soorten beleid die uit het post-Eurosclerose 1.0-paradigma zijn verbannen, dat is gebaseerd op openheid en strikte regels inzake staatssteun.”
Dit is een moeilijke. Enerzijds zeggen ze dat die staatssteun beperkt werd omdat het een slechte remedie was en onwenselijk, anderzijds stellen ze voor om het toch nog eens te proberen. Dergelijke contradicties duiken meer op in het rapport, omdat klimaatbeleid afvoeren blijkbaar geen optie mag zijn.
De EU hervormen dringt zich op
De op één na beste is in dat geval de EU aan banden leggen of minstens hervormen. “Er is een groeiend besef dat de ingewikkelde besluitvormingsstructuur van de EU, met tegenstrijdige nationale belangen, het vermogen van de EU om zich aan te passen aan een veranderende mondiale omgeving aanzienlijk beperkt. Nu meer dan ooit is er behoefte aan een flexibeler en lichter bestuursmodel.”
“De hamvraag in dit verband is of het politieke bestel van de EU – dat vaak wordt gehinderd door tegenstrijdige nationale belangen – werkelijk kan worden omgevormd tot een wendbare en doeltreffende instelling voor strategische beleidsvorming.”
In de conclusies van het rapport schrijven: “Wij zijn van mening dat het onwaarschijnlijk is dat nog een groots plan de huidige economische problemen van Europa zal oplossen.”
“De EU kan niet al haar beleidsdoelstellingen tegelijkertijd verwezenlijken. Het klimaatbeleid is hier een goed voorbeeld van: aangezien de doelstellingen en het tijdschema van de EU niet langer door andere landen worden gedeeld, gaan deze beleidsmaatregelen gepaard met hogere welvaartskosten en leiden ze tot spanningen met de beginselen van de vrije handel en de strikte regels inzake staatssteun.”
Meer over de Europese Unie
