Dossierbeeld: IJzerbedevaart aan de IJzertoren. Foto: Belga.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
De IJzerbedevaart is de jaarlijkse herdenking van de Vlaamse frontsoldaten uit de Eerste Wereldoorlog. Wat in 1920 begon bij een soldatengraf, groeide uit tot een massabijeenkomst van de Vlaamse Beweging. Vandaag draait het debat om de verhouding tussen Vlaamse ontvoogding, vrede en herdenking, en om de toekomst van de IJzertorensite in Diksmuide. Op 14 oktober 2026 berichtte PAL dat Guy Leemans Paul De Belder opvolgt als voorzitter van het IJzerbedevaartcomité. Dit dossier verbindt die actualiteit met de geschiedenis, de conflicten en het PAL-archief.
In het kort
- OorsprongSinds 1920: herdenking van de frontsoldaten, verbonden met de Vlaamse ontvoogding en de vredesgedachte.
- Plaats en organisatieDe IJzertorensite in Diksmuide. Het IJzerbedevaartcomité treedt naar buiten als Aan de IJzer.
- Actueel · 14 oktober 2026Volgens de nieuwste PAL-berichtgeving wordt Guy Leemans voorzitter na een beslissing op dinsdagavond 13 oktober. Zijn concrete beleidsplannen zijn nog niet bekend.
- Wat staat op het spel?Het beheer en de financiering van de site, de plaats van Vlaamse geschiedenis in het museum en het draagvlak voor de honderdste editie in 2027.
Oudere stukken blijven historisch archief. Artikels waarin Paul De Belder voorzitter is, beschrijven de situatie vóór de gemelde wissel. Het archief wordt handmatig aangevuld. Een nieuwe voorzitter betekent nog geen bewezen koerswijziging of volledige vervanging van het bestuur.
Ontstaan en historische betekenis
De bedevaart ontstond uit de herinnering aan het IJzerfront en de wens om gesneuvelde kameraden te herdenken. De eerste bijeenkomst vond in september 1920 plaats bij het graf van Joe English in Steenkerke. Vanaf 1924 werd de omgeving van Diksmuide de vaste plek. De geschiedenispagina van Museum aan de IJzer beschrijft hoe daar een monument en een jaarlijkse traditie groeiden.
De herinnering aan de oorlog raakte verweven met het streven naar Vlaamse rechten. De traditionele begrippen zelfbestuur, godsvrede en nooit meer oorlog verwijzen naar politieke ontvoogding, onderlinge verstandhouding en vrede. De organisatie gebruikt vandaag vooral de woorden vrede, vrijheid en verdraagzaamheid. Hoe die idealen zich tot elkaar verhouden, is een terugkerende inzet van het debat.
In 1930 werd de eerste IJzertoren ingehuldigd. Jan Huijbrechts reconstrueert in zijn artikel over de “Stormloop van het jaar 30” hoe die bedevaart uitliep op confrontaties in Diksmuide. Tijdens de Duitse bezetting vonden oorlogsbedevaarten plaats die de site met de collaboratie verbonden. Ook dat beladen verleden hoort bij de geschiedenis. Na de verwoesting van de toren op 16 maart 1946 volgde de wederopbouw; de huidige toren werd in 1965 ingehuldigd. Lees de historische achtergrond over de aanslag op de IJzertoren.
Van massabijeenkomst naar verdeeldheid
De IJzerbedevaart bracht in haar hoogdagen tienduizenden mensen samen. In de jaren 1990 namen de conflicten over de politieke koers, de verhouding tot partijen en de rol van het comité toe. De gewelddadige incidenten van 1996 werden een breukpunt. In het interview over zijn boek Ondergang beschrijft voormalig comitélid Bart Maddens hoe de concurrentie tussen Volksunie en Vlaams Blok volgens hem ook de bedevaartwerking binnendrong. Hij bespreekt daarbij nadrukkelijk zijn eigen aandeel. Het is een persoonlijke terugblik van een betrokkene.
De verdeeldheid kreeg ook een organisatorische vorm: naast de bedevaart in Diksmuide ontstond de IJzerwake in Steenstrate bij Ieper. Die bijeenkomst kreeg in 2025 de naam IJzertreffen en een bredere gezins- en cultuurwerking. De evenementen en hun besturen zijn afzonderlijk. De wens tot toenadering is evenwel niet nieuw: in het PAL-interview van 2022 zei toenmalig IJzerwakevoorzitter Wim De Wit dat hij opnieuw één bedevaart onder de IJzertoren wilde.
PAL volgde ook het afgenomen bereik. Karl Van Camp schreef daarover in Van Diksmuide tot Meise (2022) en Van IJzerbedevaart tot Gordel (2023). In het verslag van de editie van 2024 telde Anton Schelfaut naar eigen zeggen ongeveer 120 aanwezigen, inclusief bestuur en sprekers. Voor 2026 vermeldt Van Camps commentaar uiteenlopende schattingen. Dat zijn tellingen en inschattingen uit de berichtgeving, geen uniforme bezoekersstatistiek.
Wie bestuurt de IJzersite?
De bedevaart, het monument en het museum zijn nauw met elkaar verbonden, maar hebben een verschillende functie. De bedevaart is de jaarlijkse plechtigheid; de IJzertoren, crypte, Paxpoort en weide vormen de historische site; het Museum aan de IJzer verzorgt de museale en publiekswerking. In de berichtgeving komen zowel Aan de IJzer als Museum aan de IJzer voor. Bij berichten over subsidies is daarom ook het concrete doel van de financiering van belang.
Volgens het nieuwsbericht van 14 oktober 2026 volgt Guy Leemans Paul De Belder op, die sinds december 2009 voorzitter was. Leemans zat al in de raad van bestuur. Johan Velghe wordt in de recente berichtgeving genoemd als ondervoorzitter. De geraadpleegde bestuurslijst van de organisatie vermeldt nog De Belder als voorzitter; die webpagina weerspiegelt de vandaag gemelde wissel dus nog niet.
PAL sprak voor het bericht met Peter De Wilde. Hij wees op zorgen over financiën, bestuur en erfgoed en op een antwoord dat de Vlaamse overheid tegen donderdag 15 oktober verwacht. De Wilde was volgens dat bericht niet aanwezig op de vergadering van dinsdag. Leemans wilde eerst via een officieel communiqué reageren. Zijn concrete plannen en de verdere bestuurssamenstelling zijn daarmee nog niet toegelicht.
VOS, vlaggen en ’t Pallieterke
VOS-vaandeldragers en de achtergrond van Leemans
VOS, oorspronkelijk het Verbond der Vlaamse Oud-Strijders en vandaag een Vlaamse vredesvereniging, is historisch verbonden met de frontsoldaten en hun nagedachtenis. In de bijdrage van 1 oktober 2025 over VOS en ’t Pallieterke schreef Anton Schelfaut dat VOS en zijn vlaggendragers al enige jaren werden “buitengekeken” op de IJzerbedevaart. Hij hernam die kritiek in juni 2026. Het gaat om de door PAL beschreven behandeling van de vereniging en haar vaandeldragers; de gelezen stukken bevatten geen letterlijk reglement dat een algemeen vlaggenverbod vastlegt.
Tegen die achtergrond is Leemans’ band met VOS opvallend. De auteursbiografie bij Heldenhulde vermeldt hem als directeur van Verbond VOS en hoofdredacteur van De Vos. Dat documenteert zijn achtergrond bij de vereniging; het bewijst geen actuele directeursfunctie in oktober 2026. Zijn benoeming maakt de vraag naar de toekomstige plaats van VOS en zijn vaandels op de bedevaart des te relevanter. Een concrete wijziging van het beleid daarover is nog niet bekend.
Het geweigerde verjaardagsfeest van ’t Pallieterke
Dezelfde PAL-bijdrage van oktober 2025 beschrijft dat ’t Pallieterke niet welkom was om zijn tachtigste verjaardag in of rond de IJzertoren te vieren. Als reden vermeldt de auteur onder meer de mogelijke zichtbaarheid van een Vlaams Belanger op de eerste rij. Het gaat hier om het geweigerde gebruik van de site voor het verjaardagsfeest.
De keuze van gastsprekers
De uitnodiging aan Marc Van Ranst voor de editie van 7 september 2025 scherpte de discussie aan. PAL berichtte over zijn deelname en de reacties daarop. Op de sprekerslijst stonden ook onder anderen Guy Leemans en Jan Peumans. In zijn commentaren contrasteerde Schelfaut die uitnodiging met de behandeling van VOS en ’t Pallieterke. De kwalificaties die hij daarbij gebruikte, zijn redactionele oordelen. In 2026 stonden onder anderen Axel Buyse, Khalid Benhaddou en Luckas Van der Taelen op het programma.
Museum, middelen en memorandum
De centrale vraag is welke plaats Vlaamse ontvoogding in de werking krijgt. Het museum omschrijft zijn eigen historische presentatie als kritisch en meerstemmig. Maddens en de ondertekenaars van het memorandum vinden dat de herinrichting rond 2014 de Vlaamse emancipatie te sterk naar de achtergrond heeft geduwd. Hun kritiek betreft de inhoudelijke verhouding tussen Eerste Wereldoorlog, Vlaamse geschiedenis en vrede.
In zijn interview van 16 juni 2026 bepleit Peter De Wilde een combinatie van Vlaamse ontvoogding en vredesgedachte. Volgens hem moet een organisatie in financiële moeilijkheden eerst haar kerntaken bewaken. De tentoonstelling over migratie en diversiteit in 2026 werd in PAL een concreet discussiepunt over die prioriteiten.
Na de 99ste IJzerbedevaart van 6 september 2026 bracht PAL het memorandum van kritische (oud-)bestuurders en Vlaamse Bewegers. Het vraagt een volwaardige plaats voor Vlaamse ontvoogding, historisch onderzoek en een samenhangend verhaal over oorlog en vrede. De auteurs willen laten onderzoeken of een vernieuwd museum in een afzonderlijk gebouw op, naast of onder de site mogelijk is. Dat is een voorstel, geen goedgekeurd bouwproject.
De financiële discussie kent verschillende lagen. De restauratiepremie waarover PAL in april 2023 berichtte betrof werken aan het monument. De kritiek op het subsidieverlies in 2025 en de interviews uit 2026 bespreken de middelen en werking van de achterliggende organisatie. In zijn bijdrage van 14 oktober 2026 plaatst Lode Goukens de IJzertoren in het bredere debat over erfgoedbesparingen. Die publicaties hanteren niet overal dezelfde tijdsaanduiding of afbakening. Ze mogen niet zonder meer worden opgeteld tot één actuele subsidiebalans.
De rol van PAL in het debat
PAL en ’t Pallieterke volgen de discussie niet alleen met nieuws, maar ook met interviews en uitgesproken commentaren. De reeks maakt zichtbaar hoe de kritiek zich ontwikkelde: van de weigering van het verjaardagsfeest en de behandeling van VOS, via De Wildes diagnose van het beheer en Maddens’ terugblik, tot het memorandum en de voorzitterswissel.
In oktober 2025 schreef Schelfaut bovendien dat medewerkers van het weekblad herhaaldelijk bij N-VA-ministers aan de alarmbel hadden getrokken. In augustus 2026 riep hij lezers in Allen naar de IJzerbedevaart! op om met Vlaamse leeuwenvlaggen aanwezig te zijn. PAL ziet die volgehouden aandacht als een bijdrage aan de druk om het bestuur en de koers te herbekijken. Uit de geraadpleegde bronnen is niet onafhankelijk vast te stellen welk gewicht de berichtgeving had in de uiteindelijke benoeming van Leemans.
Ook de toekomst komt aan bod. Van Camp besprak de verzoeningsoproep van Filip Van Vyve en Christel Uytdewilgen richting de honderdste editie. Een lezersbrief over “IJzerbedevaart 2.0” sluit daarbij aan. Voor 14 oktober 2026 werd een debat met Bart Maddens, Johan Velghe en Edwin Truyens aangekondigd, gemodereerd door PAL-journalist Anton Schelfaut. Dit dossier loopt niet vooruit op de uitkomst daarvan.
Tijdlijn
- September 1920 · Begin van de traditieHerdenking bij het graf van Joe English in Steenkerke. De organisatie beschrijft het ontstaan.
- 24 augustus 1930 · Eerste IJzertorenInhuldiging van het monument. Lees de PAL-reconstructie van de ongeregeldheden na die bedevaart.
- 16 maart 1946 · Toren verwoestEen aanslag vernietigt de eerste toren. PAL blikt terug op de aanslag en de wederopbouw.
- 1996 · BreukpuntGeweld op de bedevaart verdiept de verdeeldheid. Maddens bespreekt in 2026 de voorgeschiedenis en zijn eigen rol.
- 4 september 2024 · Verslag over het draagvlakPAL publiceert een kritisch verslag van de jongste editie.
- 26 augustus en 1 oktober 2025 · Sprekers en uitsluitingEerst volgt het bericht over Marc Van Ranst, daarna het commentaar over VOS, ’t Pallieterke en subsidies.
- 16 juni 2026 · De Wilde over het beheerIn het uitgebreide interview vraagt hij aandacht voor de kerntaken en beide pijlers: ontvoogding en vrede.
- 18 augustus 2026 · OndergangPAL publiceert het interview met Bart Maddens en een oproep om de bedevaart bij te wonen.
- 6 september 2026 · 99ste editie en memorandumNa de bedevaart komt de kritiek van (oud-)bestuurders en Vlaamse Bewegers naar buiten.
- 13–14 oktober 2026 · Nieuwe voorzitterVolgens PAL wordt op dinsdagavond beslist dat Guy Leemans Paul De Belder opvolgt; PAL bericht daarover op woensdag.
- 2027 · Honderdste editie in het vooruitzichtVan Camp noemt 5 september 2027 als datum. De oproepen tot samenwerking zijn nog geen akkoord over een gezamenlijke organisatie.
Interviews en achtergrond
Bart Maddens over de breuk
Interview · 18 augustus 2026
Een voormalige betrokkene onderzoekt hoe partijpolitiek en onderlinge verdeeldheid de bedevaart aantastten. Met zijn visie op een museum van Vlaamse geschiedenis.
Peter De Wilde over het beheer
Interview · 16 juni 2026
Waarom ontvoogding en vrede volgens De Wilde samen horen, en waarom hij financiële discipline en duidelijke kerntaken nodig vindt.
Ondergang: herinnering en analyse
Achtergrond · Boekbespreking · 29 september 2026
Pieter Vandermoere bespreekt Maddens’ persoonlijke reconstructie van de conflicten en de lessen die hij daarin ziet voor de Vlaamse Beweging.
Veelgestelde vragen
Waarom valt de honderdste editie pas in 2027?
De traditie begon in 1920, maar de officiële nummering telt niet elk kalenderjaar mee. De toelichting van de organisatie bij de vroegere edities vermeldt dat de oorlogsbedevaarten van 1940–1944 na de oorlog uit de officiële telling werden gehouden. In 1948 werd de reeks hervat met de 21ste editie. De honderdste editie is dus iets anders dan honderd jaar sinds de eerste bedevaart.
PAL-artikelarchief
Dit handmatig bijgehouden archief telt 25 publicaties, geordend van nieuw naar oud. Het bevat nieuws, interviews, opinies en historische achtergrond. Bij verzamelrubrieken staat vermeld welk onderdeel relevant is. De datum is de online publicatiedatum; die kan verschillen van de datum in de titel van een weekbladrubriek. “Abonnees” staat alleen bij stukken waarvoor die aanduiding op de geraadpleegde pagina is vastgesteld. Het ontbreken van dat label garandeert geen vrije toegang.
2026 · 15 publicaties
- 14 oktober 2026 · Analyse en opinie
Caroline Gennez wil geschiedenis Vlaamse Beweging uitwissen
Relevant onderdeel: de financiering van de IJzertoren. - 14 oktober 2026 · Nieuws
Guy Leemans volgt Paul De Belder op als hoofd IJzerbedevaartcomité - 8 oktober 2026 · Nieuws · Debataankondiging
Kom naar de Debatclub op 14 oktober! - 29 september 2026 · Opinie · Lezersbrief
Lezersbrieven 01/10/2026
Bevat de brief van de week “IJzerbedevaart 2.0”. - 29 september 2026 · Achtergrond · Boekbespreking
Godenschemering aan de IJzer - 15 september 2026 · Opinie
KARL VAN CAMP. IJzerbedevaart. Et alors? - 8 september 2026 · Opinie
Karl Van Camp: Is er nog toekomst in Diksmuide? - 6 september 2026 · Nieuws
Interne revolte na IJzerbedevaart: “Vlaamse ontvoogding moet opnieuw centraal staan” - 2 september 2026 · Opinie · Lezersbrief
Lezersbrieven 03/09/2026
Bevat de brief van de week over een museum voor Vlaamse geschiedenis. - 18 augustus 2026 · Opinie
Allen naar de IJzerbedevaart! - 18 augustus 2026 · Interview
INTERVIEW. Politicoloog Bart Maddens: “De eensgezindheid binnen de N-VA heeft iets beangstigends” - 17 juni 2026 · Opinie
“Heel problematische” situatie bij links haatclubje achter IJzertoren - 16 juni 2026 · Interview
INTERVIEW. Peter De Wilde (voorzitter Davidsfonds): “Ik weet niet of de culturele ontvoogding wel voltooid is” - 1 juni 2026 · Nieuws en commentaar
Nieuwe expo over migratie en diversiteit aan de IJzertoren - 3 maart 2026 · Achtergrond · Geschiedenis
GESCHIEDENIS. De aanslag op de IJzertoren
2025 · 4 publicaties
- 1 oktober 2025 · Opinie
VOS en ‘t Pallieterke niet welkom, Marc Van Ranst wel: waarom we niet rouwen om subsidieverlies IJzertoren - 26 augustus 2025 · Nieuws
Marc Van Ranst gastspreker op 98ste IJzerbedevaart - 20 augustus 2025 · Achtergrond · Geschiedenis
Stormloop van het jaar 30: “Bedevaartgangers lieten zich niet intimideren” - 18 juni 2025 · Nieuws
IJzerwake wordt IJzertreffen, maar oorspronkelijke boodschap blijft behouden
Context bij het onderscheid tussen IJzerbedevaart, IJzerwake en IJzertreffen.
2024 · 2 publicaties
- 4 september 2024 · Reportage
IJzerbedevaart: “Niet te vergelijken met bedevaart van weleer” - 3 januari 2024 · Achtergrond · In memoriam
Afscheid van Lionel en Bert
Relevant onderdeel: Lionel Vandenberghe en de conflicten rond het comité.
2023 · 2 publicaties
- 5 september 2023 · Opinie · Abonnees
Van IJzerbedevaart tot Gordel - 5 april 2023 · Nieuws
Diependaele (N-VA) maakt 1,1 miljoen euro vrij voor renovatie IJzertoren: “Deel van onze geschiedenis en identiteit”
2022 · 2 publicaties
- 6 september 2022 · Opinie · Abonnees
Van Diksmuide tot Meise - 24 augustus 2022 · Interview · Abonnees
Wim De Wit – voorzitter IJzerwake vzw: “Onze plaats is onder IJzertoren, niet op een weide”
Relevant onderdeel: de verhouding tot de IJzerbedevaart en het pleidooi voor hereniging.
Bronnen en actualisering
Inhoudelijk bijgewerkt op 14 oktober 2026. De thematische uitleg is gebaseerd op de gelezen PAL-publicaties waarnaar hierboven wordt gelinkt. Aanvullend zijn de volgende bronnen gebruikt:
- Museum aan de IJzer: geschiedenis, missie, nummering en bestuur — eigen voorstelling door de organisatie; de bestuurslijst vermeldt bij raadpleging nog Paul De Belder.
- Museum aan de IJzer: de geschiedenis van de site — toelichting bij de museale presentatie.
- Heldenhulde: auteursbiografie van Guy Leemans — documenteert zijn achtergrond bij VOS en De Vos; geen bevestiging van een actuele functie bij VOS.
Afbakening. Het PAL-archief is doorzocht op IJzerbedevaart, de schrijfvariant IJzer-bedevaart, IJzertoren, VOS, Guy Leemans en Paul De Belder. Ook de onderwerptag en de categorie Vlaamse Beweging zijn gecontroleerd. Artikels met alleen een terloopse vermelding en korte historische weekoverzichten zijn weggelaten. De selectie bestrijkt 2022–2026. Oudere, niet-geïndexeerde, verwijderde of uitsluitend gedrukte publicaties kunnen ontbreken; dit is geen volledige inventaris van alle jaargangen van ’t Pallieterke.
Volgende actualisering. Controleer het aangekondigde communiqué van Leemans, de officiële bestuurssamenstelling, de opvolging van de overheidsvragen en eventuele afspraken voor de honderdste editie. Nieuwe artikels worden niet automatisch toegevoegd.
