De Europese Commissie pakte onlangs uit met het feit dat er in 2025 40 procent minder afval van plastic wegwerpartikelen op stranden werd gevonden. Ze wijten dat aan de vasthangende doppen. Alleen kunnen ze geen cijfers over vastgemaakte doppen (die verplicht zijn sinds 3 juli 2024) geven om die bewering te ondersteunen. Ondertussen blijkt meer dan driekwart van de mensen in de EU zich te ergeren aan die doppen.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
De Commissie heeft eigen onderzoekscentra. Een daarvan schreef een rapport in juni 2025. Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (JRC) analyseerde gegevens van de lidstaten uit de strategische kaderrichtlijn mariene milieu. Volgens die gegevens is het afval van zogenaamde ‘single use plastics’ (SUP) op de stranden van de Europese Unie met 40 procent afgenomen. Deze trend sluit aan bij de doelstellingen van de SUP-richtlijn, waaronder de aan artikel 6 verbonden vaste dopjes.
De uitleg was dat vóór de invoering van de regelgeving die dopjes twee tot drie keer vaker werden gevonden dan lege flessen. De Europese Commissie pronkt uiteraard met de daling, maar vraagt meer tijd om de impact van vastgemaakte doppen te onderzoeken.
Dit is vreemd, want het hele beleid was gebaseerd op strandmonitoring door vrijwilligers. Die doppen waren het symbool van de SUP-richtlijn. Niet toevallig stegen bij elke nieuwe strandmonitoring ineens de aantallen gevonden doppen enorm.
Onwetenschappelijke aanpak van de EU
De Commissie gebruikte een zeer onwetenschappelijke strandmonitoring. Begin 2025 bleek dat in bepaalde EU-gebieden minder doppen dan zwerfafval werden aangetroffen. Op zich vreemd, want de vastzittende dop werd in juli 2024 ingevoerd en na één zomerseizoen is een dergelijke daling wel erg indrukwekkend. Alleen communiceren ze niet hoeveel flessen gevonden werden en hoe dat evolueerde ten opzichte van de vorige jaren. Aan die flessen zit nu immers een dop vast.
Met percentages is het trouwens oppassen. Een indrukwekkende daling is bij kleine aantallen natuurlijk gemakkelijker dan bij grote aantallen. Bij de stuks plastic (alle soorten) ging het om enkel honderden op een strook van 100 meter kustlijn. Het ging dus over enkele tot maximaal tientallen doppen per strandmonitoring.
Internationale samenwerking
De EU heeft blijkbaar geen gegevens over het aantal doppen. Tussen 2004 en 2015 deed een andere internationale samenwerking, namelijk de commissie voor het milieu in de Noordzee en de Noordoostelijke Atlantische Oceaan tellingen. Deze ‘OSPAR surveys’ in 11 landen waaronder België, Nederland, het Verenigd Koninkrijk en Zweden zamelden in totaal 90.000 doppen in tijdens 1.561 ‘surveys’ op 56 sites; gemiddeld dus 57 doppen op een strand van 100 meter lang.
Het gemiddelde in Nederland was 19 doppen per 100 meter kustlijn. In Zweden was het 170 en in Denemarken 140. Voor de Vlaamse kust ontbreken de cijfers helaas. Recentere onderzoeken van het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ) geven aan dat 4 procent van de totale opkuis bestaat uit doppen, terwijl flessen goed waren voor 11 procent en blikjes voor 9 procent. Dit laatste spreekt duidelijk de bewering tegen dat er twee tot driemaal zoveel dopjes als flessen gevonden worden.
Critici wijzen op averechts effect
Los van de waarachtigheid van het zwerfdoppenverhaal, wezen critici ondertussen op mogelijke problemen. Ze vrezen een toename van het plasticgebruik of zinkende flessen. Ook hier bestaan geen gegevens uit 2025 om die negatieve effecten te kwantificeren. Beide kampen beweren allerlei zaken zonder bewijzen.
Een betere manier van meten zit misschien bij de inzamelingsdoelstellingen van de SUP-richtlijn. In 2025 moest 77 procent van de plastic flessen ingezameld zijn en moest 25 procent van de flessen bestaan uit gerecycleerd plastic. Tegen 2029 moet dit respectievelijk oplopen tot 90 procent en 30 procent. De Europese Unie heeft de inzamelingsdoelstelling van 77 procent voor plastic flessen (tot 3 liter) in 2025 niet gehaald.
Wat wel opvalt, is dat zonder statiegeld in de hele EU 47 procent ingezameld wordt en met statiegeld op plastic flessen 94 procent.
Inzamelingsdoel behaald
Sommige landen zoals België overschrijden al jaren het inzamelingsdoel al: 78 procent in 2022 en richting 80 procent in 2023 volgens de EU-rekenmethode. In 2025 zamelde Vlaanderen al 80,8 procent van de PET-flessen in via de PMD-systeem met blauwe zak. Andere lidstaten halen de doelstellingen nooit.
Blijkbaar hebben vaste doppen het zwerfafval van losse doppen verminderd, maar de totale zwerfafval-effecten zijn gemengd. Vaste doppen op flessen, zoals bij frisdrank of melkpakken, werken averechts omdat ze bedoeld zijn om zwerfvuil te verminderen, maar in de praktijk leiden tot meer frustratie en afval volgens de critici. Consumenten vinden ze onhandig. Ze zitten in de weg bij het drinken, zijn moeilijk open te draaien (vooral bij reuma of ouderen) en worden uit irritatie losgetrokken en weggegooid. Peilingen tonen dat 75 tot 85 procent ze irritant vindt en ze vaak forceert.
Wie bedacht die vaste doppen?
Een zeer kleine Nederlandse ngo van pakweg tien activisten met een groene missie heeft die vaste doppen bedacht. De lobbygroep Recycling Netwerk Benelux (RNB), die tegenwoordig de naam Fair Resource Foundation draagt, wist de Europese Commissie te overtuigen. Drijvende kracht is de Nederlander Rob Buurman. Tegenwoordig voeren ze actie tegen sigarettenfilters én om statiegeld in te voeren op alle drankverpakkingen. U kent ze niet, maar u hebt ongetwijfeld over elk van die acties in de media gehoord. Dat is hun sterkte. Hun financiering komt naar eigen zeggen van ‘overheden, bedrijven en filantropische organisaties’.
Vervolgens deed de Commissie een beroep op milieu-ngo’s om gegevens in te zamelen om hun beleid te rechtvaardigen. Het Europees Milieu Agentschap (EEA) liet een app ontwikkelen om voortaan zelf zwerfvuil op de Europese stranden in kaart te brengen: de Marine LitterWatch app. De kostprijs is onbekend, maar de meeste projecten rond marien afval ontvangen tussen de 1 en de 4 miljoen euro subsidies van DG ENV/CLIMA. Lokale milieuactivisten zamelden zwerfafval in op stranden met die app en dat leverde de statistieken op voor het Europees Milieu Agentschap. Statistieken die plotseling pasten in het beoogde beleid.
Meer over de Europese Commissie
