Zondag was het precies 40 jaar geleden dat het grootste nucleaire ongeval ooit plaatsvond. In het Westen zouden we er pas twee dagen later van horen, toen werknemers van een Zweedse kerncentrale een verhoogde radioactiviteit op hun kleren vaststelden en aanvankelijk dachten aan een probleem met hun eigen reactor. Toen dat niet het geval bleek, sloeg Zweden internationaal alarm. Pas die avond gaf de Sovjet-Unie, via een korte mededeling in het tv-journaal, toe dat er iets was gebeurd in Tsjernobyl.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
De ontkenning en later minimalisering door de Sovjet-Unie heeft meer slachtoffers veroorzaakt dan de eigenlijke ramp. Bij de explosie kwamen twee mensen om. Daarna vielen er nog eens 28 doden bij hulpverleners die nauwelijks werden beschermd tegen de straling. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schat dat daarna onrechtstreeks nog ongeveer 4.000 doden zijn gevallen. Velen daarvan waren kinderen die radioactief gecontamineerde melk hadden gedronken van lokale koeien. De meeste slachtoffers hadden kunnen vermeden worden, indien de overheid correct had voorgelicht en de juiste maatregelen had getroffen.
We konden eigenlijk toen al weten dat wat zich in Tsjernobyl had afgespeeld onmogelijk was in het Westen. De Sovjetreactor was hopeloos verouderd, de veiligheidsprocedures waren vrijwel onbestaande en de ramp werd vreselijk mismeesterd door een overheid die alleen met haar eigen imago bezig was, en geen sikkepit gaf om de burgerdoden.
Golf van paniek
Niettemin trok toen, samen met een wolk van radioactieve deeltjes, een golf van paniek over Europa. Paniek over het onzichtbare vooral, mee aangestuurd door een gebrek aan betrouwbare informatie. Ouders hielden kinderen binnen, mensen meden de regen, er kwam een stormloop op jodiumtabletten, veel vers voedsel werd weggegooid.
Achteraf bekeken was het risico bij ons vrijwel onbestaande, maar je kan begrijpen dat velen, geconfronteerd met een ongrijpbare dreiging, zich liever wat vergisten in de richting van de voorzichtigheid. In de politiek was overigens niet iedereen nog geïnteresseerd in het geven van juiste informatie. Er bestond toen een grote overlapping tussen de zeer sterke vredesbeweging (tegen de plaatsing van kernraketten) en de antikernenergiebeweging.
Ontevreden met de officiële cijfers van de WHO, bestelde de groene beweging studies waaruit zou blijken dat de ramp ook tienduizenden doden in West-Europa zou hebben veroorzaakt. Wetenschappelijk is daar geen basis voor, maar je zag deze onzincijfers vorige week toch weer opduiken in de berichtgeving over de herdenking.
Fukushima
Tsjernobyl zette de toon, maar het was de overstroming, door een tsunami, van de nucleaire reactor in Fukushima, die uiteindelijk de doodsteek gaf aan kernenergie in België en Duitsland. Toen is nochtans niemand omgekomen door de vrijgekomen straling.
De wijsheid lijkt vandaag terug te keren in het kernenergiedebat – uit noodzaak vooral. In 2020 publiceerde ‘Our World in Data’ een overzicht van het verband tussen elke energiebron en het aantal dodelijke ongevallen. Ook met Tsjernobyl bijgerekend, komt kernenergie daar nog steeds uit als een van de meest veilige, met 0,03 slachtoffers per geproduceerd terawattuur (TWh). Het doet het daarmee zelfs beter dan wind en slechts net iets minder goed dan zon. De meeste gevaarlijke energiebronnen, gerekend in aantal slachtoffers per TWh, zijn die welke onder Merkel en Verhofstadt kernenenergie zijn gaan vervangen: steenkool en aardgas. De angst voor kernenergie heeft veel meer slachtoffers gemaakt dan kernenergie zelf.
