Op 10 april mag het Vlaams & Neutraal Ziekenfonds (VNZ) 110 kaarsjes uitblazen. Op die dag in 1916 werd de ‘Gewestelijke Tak Lier van het Algemeen Verbond der Vlaamsche Mutualistische Verenigingen van België’ boven de doopvont gehouden. Ter gelegenheid van de verjaardag van het VNZ overschouwt voorzitter Jürgen Constandt het landschap van de ziekenfondsen. “De Vlaming moet eindelijk eens consequent zijn.”
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
Het VNZ, met hoofdzetel in Mechelen, telt in totaal 137.000 leden, waarvan 28,8 procent jonger is dan 25 jaar. Geografisch bevinden de leden zich vooral in Antwerpen (58 procent), Vlaams-Brabant en Brussel (15,50 procent), en Oost-Vlaanderen (11,55 procent), en in mindere mate in West-Vlaanderen (9 procent) en Limburg (3,52 procent).
Onder de leden van het VNZ bevinden zich mensen van 153 verschillende nationaliteiten, 98 parlementsleden en 8 ministers. 40 procent van de parlementsleden is lid van het VNZ, ten opzichte van 2 procent van de totale bevolking. Al had Constandt dat liever andersom gezien, zo vertelt hij ons al gekscherend. Daarnaast mag het VNZ heel wat burgemeesters tot zijn ledenbestand rekenen. “Meer mag ik daar eigenlijk niet over zeggen, want aangezien het om mensen van slechts drie verschillende politieke partijen gaat, kan u op den duur wel raden over wie het gaat”, lacht hij.
Het VNZ heeft een uitgesproken Vlaamse reflex: jaarlijks schenkt het ongeveer een halve euro per lid aan de Vlaamse Beweging. “In 2025 steunden we voor in totaal 70.000 euro Vlaamsgezinde of Vlaams-nationale verenigingen en organisaties allerhande. Op die manier dragen wij ons steentje bij aan de Vlaamse zaak. Vroeger waren er nog tal van andere uitgesproken Vlaamsgezinde bedrijven, zoals KBC, Argenta, VAB en Mauretus. Vandaag blijven er daar weinig van over. Daarom weten Vlaamse organisaties ons vandaag wel te vinden als ze sponsoring nodig hebben. Soms gebeurt het zelfs dat mensen die nog geen lid zijn ons vragen om te sponsoren.”
“De CM heeft tijdens de verkiezingen campagne gevoerd tégen de N-VA en het Vlaams Belang”
De N-VA en het Vlaams Belang halen samen bijna de helft van de stemmen. Is het niet frustrerend dat desondanks ‘slechts’ 2 procent van de bevolking lid is van het VNZ?
“Het VNZ is niet het ziekenfonds van de N-VA of het Vlaams Belang. Maar elke opiniepeiling bevestigt dat hun gezamenlijke electorale gewicht 50 procent bedraagt. Laat ons er gemakshalve van uitgaan dat van die helft 20 procent echt Vlaamsgezind is. Dat is zeker geen overdrijving. Dan kom je uit op een potentieel marktaandeel van ongeveer 10 procent. Dat is vijf keer meer dan ons huidige marktaandeel. Als ik zie welke mogelijkheden we vandaag al hebben, kan ik me haast niet voorstellen welke extra kansen een marktaandeel van 10 procent met zich zou meebrengen. Dat verschil zou de klassieke koepels ook echt pijn doen, want daardoor zouden ze een aanzienlijke som werkingsmiddelen verliezen.”
“Als 1.000 leden overstappen naar het VNZ, verliest het andere ziekenfonds 100.000 euro per jaar en winnen wij 100.000 euro. Maar dat is slechts een druppel op een hete plaat. Dat zal de grotere ziekenfondsen niet echt pijn doen. Maar bij 10.000 leden spreek je al over heel andere bedragen. Hoe is het toch mogelijk dat niet meer Vlaams-nationalisten dat inzien, temeer omdat we ook nog eens een heel mooi voordelenpakket hebben? Dat blijkt ook uit alle analyses van Testaankoop, of het nu over de kwaliteit van onze verzekeringen of ledentevredenheid gaat.”
Hoe komt het dat het electorale gewicht van de V-partijen niet weerspiegeld wordt in het ledenaantal van het VNZ?
“In tegenstelling tot de Catalanen zijn de Vlamingen veel te braaf en te mak. De CM heeft tijdens de verkiezingen campagne gevoerd tégen de N-VA en het Vlaams Belang, maar toch zitten veel kaderleden en bestuursleden van beide partijen nog altijd bij de CM. De N-VA en het Vlaams Belang hebben nog altijd te veel mandatarissen of medewerkers die lid zijn van een ziekenfonds van unitair denkende verzekeringsinstellingen.”
“Er zijn ook een aantal verschillen tussen de N-VA en het Vlaams Belang, zo blijkt uit een onderzoek dat we in 2024 hebben laten uitvoeren. 54 procent van zowel de N-VA- als de Vlaams Belang-kiezers is lid van de CM. Nochtans heeft de CM in Vlaanderen een marktaandeel van ‘slechts’ 52 procent. Verhoudingsgewijs zitten er dus meer Vlaams Belang- en N-VA-kiezers bij de Christelijke Mutualiteit. Waar zit dan het verschil? N-VA-kiezers zijn iets vaker lid van het VNZ dan de Vlaams Belang-kiezers: 7 procent tegenover 5 procent. De Vlaams Belang-kiezer is verhoudingsgewijs vaker aangesloten bij Solidaris, het socialistische ziekenfonds. De N-VA-kiezer is dan weer vaker aangesloten bij de Liberale Mutualiteit en Helan.”
“Ik betreur het dat ook bij de twee Vlaams-nationale partijen niet iedereen écht consequent is”
Op welke manier splitsen Vlamingen de sociale zekerheid door lid te worden van het VNZ?
“De slogan ‘Splits zelf de sociale zekerheid. Word lid van het VNZ!’ hebben we in 1992 bedacht. Daarmee wilden we duidelijk maken dat mensen sowieso bij een ziekenfonds aangesloten moeten zijn en dat de meeste mensen bij de klassieke, unitair denkende ziekenfondsen zitten. Door van ziekenfonds te veranderen, zorg je ervoor dat een stukje van de administratiekosten verschuift. Je zorgt er eigenlijk voor dat geld in Vlaamse handen komt. En je geeft ook een duidelijk signaal.”
Welk signaal is dat dan precies?
“Als ik bijvoorbeeld deelneem aan een debat met een andere ziekenfondsdirecteur dan gebruikt die vaak de macht van het getal. Dan zeggen ze: ‘Meneer Constandt, u pleit voor de splitsing van de sociale zekerheid, terwijl de Vlaming daar helemaal niet wakker van ligt. Kijk maar naar de ziekenfondsen waarbij ze aangesloten zijn. Hoeveel procent hebt u? Is al één procent van de Vlaamse bevolking bij u aangesloten?’ Zo proberen ze je in de marginaliteit te duwen.”
“Als je van een klassiek ziekenfonds naar ons overstapt, zeg je: ‘Ik ben het misschien niet oneens met jullie aanpak of bepaalde voordelen, maar ik wil tonen dat de Vlaming hier wel degelijk van wakker ligt.’ Daarom betreur ik het des te meer dat ook bij de twee Vlaams-nationale partijen niet iedereen écht consequent is.”
“De ziekenfondsen krijgen alles samen een budget van net geen 1,4 miljard euro. Dat zijn gesloten enveloppes: hoe meer leden je hebt, hoe groter het deel van het budget dat je krijgt. Uiteraard moet je ook goed werk leveren, want tegenwoordig is er ook een responsabilisering van ongeveer 30 procent. Je krijgt niet alle middelen nog automatisch en enkel op basis van je ledenaantal.”
Waarom is het VNZ een voorstander van de splitsing van de sociale zekerheid?
“Het is natuurlijk geen geheim dat het VNZ Vlaamsgezind is. We pleiten er uitdrukkelijk voor om de sociale zekerheid te splitsen omwille van de verschillende inzichten van Vlamingen en Franstaligen, meer efficiëntie en homogene bevoegdheden, en de responsabilisering in tijden van financiële krapte. Soms krijgen we daarom het verwijt dat we ‘extremistisch’ zouden zijn. Maar als je kijkt naar de Vlaamse resoluties die rond de eeuwwisseling onder impuls van Luc Van den Brande zijn goedgekeurd, dan vragen wij eigenlijk niet veel meer dan wat daar al in stond. Het enige wat wij daar nog aan willen toevoegen, is dat ook de uitkeringen wegens arbeidsongeschiktheid of invaliditeit gesplitst zouden moeten worden.”
Waarom is daar nood aan?
“Omdat we vaststellen dat er bijvoorbeeld 43 procent meer uitkeringsdagen zijn in Wallonië. Hoe kan je dat objectief verklaren? Vroeger werd dat vaak goedgepraat door te verwijzen naar de mijnindustrie en de zware beroepen. Maar de mensen die in de mijnen hebben gewerkt, zijn vandaag al lang met pensioen of overleden. Dat kan dus geen verklaring meer zijn. Het heeft eerder te maken met een verschil in cultuur.”
“Echt doeltreffend of efficiënt kan het gezondheidsbeleid toch niet zijn wanneer er 8 excellenties bevoegd zijn voor gezondheidszorg: Vandenbroucke (federaal), Gennez (Vlaanderen), Coppieters en Lescrenier (Franstalige gemeenschap), Klinkenberg (Duitstalige gemeenschap) en zelfs 3 in Brussel: Laaouej, Lalieux en De Smedt. Velen zijn dus bevoegd, maar wie is er uiteindelijk verantwoordelijk? We zijn een klein land, maar hebben wel veel ministers en een gigantische staatsschuld van bijna 60.000 euro per inwoner. Daarom is het hoog tijd dat ook het debat over de transfers – ruim 14 miljard euro per jaar – terug op de politieke agenda komt. Zeker nu het geld écht helemaal op is. We zijn dat verplicht aan onze kinderen en kleinkinderen.”
“Het is een misvatting dat het een ware calvarietocht zou zijn om van ziekenfonds te veranderen”
Welke boodschap heeft u voor Vlaams-nationalisten – of zij die dat pretenderen te zijn – die nog geen lid zijn van het VNZ?
“De Vlaming moet daadkracht tonen. In plaats van de politici te verwijten dat ze te weinig doen voor de Vlaamse zaak, zouden ze zelf iets moeten ondernemen. Ik geef een ander voorbeeld. Wanneer ik bel naar mensen van de Vlaamse Beweging en hun Engelstalige voicemail hoor, denk ik bij mezelf: komaan zeg, we moeten onze Nederlandse taal toch meer koesteren! Of neem het voorbeeld van Vlaams-nationalisten die in Brussel op restaurant gaan en automatisch hun bestelling in het Frans doorgeven. De Vlaming past zich wel héél snel aan. Wanneer vijf Vlamingen aan tafel zitten en er één Franstalige bij komt zitten, zal het hele gesprek meteen in het Frans worden verdergezet. We pakken graag uit met onze meertaligheid, maar eigenlijk passen we ons opnieuw aan.”
“Ik ken persoonlijk nieuwkomers die zeggen dat ze het jammer vinden dat wij ons telkens aanpassen aan hen, in plaats van hen het Nederlands te laten leren. Als Vlamingen horen dat iemand een gebrekkig Nederlands spreekt, schakelen ze meteen over op het Engels of Frans, in plaats van de gesprekspartner de kans te geven om het Nederlands te oefenen. Dat doen ze niet in Portugal, niet in Italië, niet in Spanje en zeker niet in Frankrijk. Maar wij doen dat wel. En als we daar iets over zeggen, worden we al snel weggezet als extremistisch of onverdraagzaam. In andere landen is dat nochtans vanzelfsprekend. Maar wij zijn geen revolutionairen, zoals de Catalanen. Als de Vlaamse Beweging een betoging organiseert, hoeveel mensen komen er dan eigenlijk opdagen? We komen nauwelijks op straat. Zelfs zoiets eenvoudigs als van ziekenfonds veranderen roept al negatieve reacties op, terwijl dat helemaal niet zo ingrijpend is.”
Stel onze lezers die nog geen lid zouden zijn van het VNZ eens gerust: waarom hoeven ze zich geen zorgen te maken als ze van ziekenfonds veranderen?
“Ik heb zelf ondertussen al bijna 3.000 mensen lid van het VNZ gemaakt. Er was zelfs een kranige dame van 97 jaar bij. De meest voorkomende reactie achteraf is: ‘Als ik had geweten dat het zo gemakkelijk en voordelig was, dan had ik het al veel eerder gedaan. Dat mag je zeker opschrijven (lacht).”
“Veranderen van ziekenfonds is kinderspel: 5 minuten persoonlijke moed volstaan. Het is een hardnekkige misvatting dat het een ware calvarietocht zou zijn om van ziekenfonds te veranderen. In werkelijkheid is het heel eenvoudig. Twee handtekeningen volstaan. We hebben ooit gehoord dat vijf minuten politieke moed zouden volstaan om de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde te splitsen. Wel, ik roep de lezers van ‘t Pallieterke die nog geen lid zouden zijn van het VNZ op om vijf minuten persoonlijke moed te tonen. Geef ons een half uur om het uit te leggen en dan is de zaak beklonken.”
“Ik verwacht niet dat op Belgisch niveau de ziekenfondsen snel afgeschaft zullen worden”
Met de regelmaat van de klok duikt de discussie over de afschaffing van de ziekenfondsen weer op. Waarom is het van belang dat ze blijven bestaan?
“Het voordeel van de ziekenfondsen is dat ze met elkaar concurreren. Daardoor kunnen ze het zich niet veroorloven om terugbetalingen op de lange baan te schuiven. De consument verwacht nu eenmaal dat die snel en correct worden uitgevoerd. Dat er verschillende ziekenfondsen zijn, zorgt voor een bepaalde dynamiek en komt de kwaliteit en klantgerichtheid ten goede. Je zou kunnen zeggen dat als de overheid alles zelf organiseert, digitaliseert en efficiënt werkt, dat de dienstverlening misschien nóg beter kan. Maar dat zie ik niet onmiddellijk gebeuren.”
“Zolang we met een Belgische sociale zekerheid zitten, moeten we binnen dat kader functioneren. Het VNZ biedt Vlaamsgezinden en iedereen die bewust een andere keuze wil maken een alternatief. We zorgen voor de klassieke dienstverlening van een ziekenfonds, maar met een bredere doelstelling: dat de sociale zekerheid gesplitst wordt. Wij vinden dat Vlaanderen bevoegd moet zijn voor de persoonsgebonden materies, zoals de Grondwet dat voorziet. Dat betekent dat de ziekteverzekering op Vlaams niveau georganiseerd zou moeten worden. Over hoe die er dan concreet moet uitzien — via zorgkassen, ziekenfondsen of als een overheidsdienst —, zal de Vlaamse democratie moeten beslissen. Maar ik verwacht niet dat op Belgisch niveau de ziekenfondsen snel afgeschaft zullen worden.”
Er zijn partijen, zoals de N-VA en MR, die vrij radicaal stellen dat de ziekenfondsen eigenlijk niet nodig zijn. Welke boodschap heeft u voor hen?
“Ik heb soms het gevoel dat de samenstelling van hun achterban daar voor iets tussen zit. Zij hebben een sterke band met de artsen. Laat dat nu net een beroepscategorie zijn waarbij de ziekenfondsen niet altijd even populair zijn. Ze worden soms een beetje gezien als de ‘stiefmoeder’ van de dokters. Door stelling in te nemen tegen de ziekenfondsen, spreken die partijen dat publiek aan.”
“Maar ik ben ervan overtuigd dat, als er ooit een enquête zou worden afgenomen die peilt naar het vertrouwen in banken, ziekenfondsen, politici, artsen, de pers en justitie, de ziekenfondsen vrij hoog zouden scoren. Ik ben zelfs vragende partij om zo’n studie uit te voeren. De partijen die zo kritisch staan tegenover de ziekenfondsen, zouden wel eens verrast kunnen worden door het resultaat.”
“Het hoge vertrouwen in de ziekenfondsen verklaart ook waarom relatief weinig mensen van ziekenfonds veranderen. Veel mensen — ook Vlaamsgezinde — blijven jammer genoeg lid van van het ziekenfonds van hun ouders, simpelweg omdat ze tevreden zijn over de dienstverlening. Ze hebben vertrouwen in hun ziekenfonds. Als dat vertrouwen er niet zou zijn, zouden mensen veel sneller veranderen. Een andere reden waarom mensen niet overstappen, is dat hun kinderen op vakantie gaan met Kazou (de organisator van jeugdkampen van de CM, red.). Dan stel ik mij de vraag of dat eigenlijk wel een kerntaak is van een ziekenfonds.”
U verwees er eerder al naar: een steeds groter deel van de werkingsmiddelen van ziekenfondsen wordt afhankelijk gemaakt van het halen van bepaalde doelstellingen. Ze moeten bijvoorbeeld meer langdurig zieken weer aan het werk krijgen.
“De ziekenfondsen worden vandaag inderdaad meer geresponsabiliseerd. We moeten meer besparen en efficiënter werken. Er wordt ook veel gediscussieerd over de werkingsmiddelen die we krijgen. Dat wordt soms wat verkeerd voorgesteld. Als je weet dat wij ongeveer 55 miljard euro beheren – 40 miljard terugbetalingen voor gezondheidszorg en 15 miljard voor de uitkeringen wegens arbeidsongeschiktheid – en daarvoor 1,4 miljard euro aan werkingsmiddelen krijgen, dan is dat ongeveer 2,5 procent. In het buitenland doen ze het vaak niet voor dat percentage. Ook in de private verzekeringswereld liggen de administratiekosten doorgaans hoger. Daar spreken we eerder over 5 tot 10 procent. In vergelijking daarmee werken de ziekenfondsen vrij efficiënt.”
“Ik stel me ook de vraag of de overheid dat goedkoper zou kunnen. Vandaag heeft de overheid al een eigen Hulpkas die per aangeslotene meer subsidies krijgt dan de andere ziekenfondsen. Daarnaast heb je organisaties zoals HR Rail Care, die verhoudingsgewijs nog meer werkingsmiddelen ontvangen.”
“Men heeft destijds bij de start van de Vlaamse zorgverzekering (tegenwoordig Vlaamse Sociale Bescherming, red.) geprobeerd om ook de private spelers in bad te trekken. Ethias en DKV hebben een eigen zorgkas opgericht. Maar zij zijn er uiteindelijk mee gestopt, omdat ze aangaven dat de werkingsmiddelen die ze kregen onvoldoende waren om het rendabel te maken. Het sop is voor hen de kolen niet waard. Daarom hebben ze zich terug op hun verzekeringsniche gericht.”
“Vroeger waren de werkingsmiddelen grotendeels gegarandeerd: de ziekenfondsen waren verzekerd van hun volledige budget. Daarna is men ons beginnen te responsabiliseren. Eerst was nog 90 procent van onze middelen zeker en moesten we 10 procent verdienen op basis van bepaalde parameters en prestaties. Intussen is dat systeem verder verstrengd. De variabele component is eerst gestegen naar 20 procent en gaat nu richting 30 procent. Dat betekent dat onze werkingsmiddelen steeds minder zeker zijn en dat we voortdurend moeten aantonen dat we goed presteren. Dat vraagt veel inspanningen en energie, zeker als we meer mensen opnieuw aan het werk willen krijgen.”
“Ik heb daar soms discussies over met artsen. Wanneer ze ons verwijten dat de ziekenfondsen te veel mensen erkennen als zijnde arbeidsongeschikt, dan antwoord ik altijd dat het wel altijd begint met een briefje van de arts. Wij moeten nu eenmaal aan de slag gaan met de briefjes die zij uitschrijven.”
“Als je weet dat er 11 miljoen verzekerden zijn, dan is 6 miljard euro eigenlijk geen grote buffer”
In de perceptie zitten de ziekenfondsen op een gigantische berg cash. Waarom hebben alle ziekenfondsen samen een reserve van 6 miljard euro nodig?
“Je moet dat opnieuw nuanceren. Als je weet dat er 11 miljoen verzekerden zijn, dan is 6 miljard euro eigenlijk geen grote buffer. Bovendien moet je dat bedrag opsplitsen. Een deel van de reserves is bedoeld om de administratiekosten op te vangen. Dat is maar een beperkte buffer die kan helpen om enkele maanden – maar nog geen zes maanden – te overbruggen. Daarnaast voorzien we ook een buffer voor onze aanvullende verzekering: tussenkomsten voor brillen, orthodontie, ziekenvervoer, psychologische begeleiding, voetverzorging, geboortepremies, luiers… Ook daarvoor moet je reserves voorzien, voor het geval dat er plots meer aanvragen zijn.”
“In het eerder genoemde bedrag van 6 miljard euro zitten ook de reserves voor de hospitalisatieverzekeringen van de ziekenfondsen. Ziekenfondsen hebben ongeveer 40 procent van de markt van de hospitalisatieverzekeringen in handen. Sinds 2012 vallen we bovendien onder dezelfde Europese regels als private verzekeringsmaatschappijen. Dat betekent dat wij verplicht zijn om voldoende reserves aan te houden.”
“De regelgeving is de afgelopen jaren een pak strenger geworden. We worden enorm veel controleerd. De ziekenfondsen moeten zowat de strengst gecontroleerde organisaties in dit land zijn. Die controles worden niet alleen door de bedrijfsrevisor uitgevoerd, maar ook door de eigen Landsbond, het RIZIV en de Controledienst voor de Ziekenfondsen.”
V-partijen? Vlaams Belang en CD&V, misschien.De bocht van N-VA richting het belgicisme en het Zionisme staat haaks op het zelfbeschikkingsrecht der volkeren. Je kunt in het Midden-Oosten geen koloniale en imperialistische oorlogen steunen of goedpraten, laat staan combineren met een democratisch Vlaams nationalisme dat de rechtstaat, het Internationaal recht en de mensenrechten als maatstaf hanteert.
Wat Jurgen Constandt en het VNZ bepleiten is zeker een piste: de SZ splitsen door het laken naar ons toe te trekken via een Vlaams ziekenfonds.
Federaal werd vorig jaar 255 miljard fiscaal en parafiscaal aan belastingen geïnd. In het budget van de SZ van 140 miljard diende het Federale 55 miljard bij te passen…
Daarvan is slechts 30% variabel want geresponsabiliseerd, dwz dat elk ziekenfonds die dienstverlening beheert als een goede huisvader en dus niet meer aan die tegemoetkomingen meer besteedt dan de toegestopte werkingsmiddelen. Voor medische dienstverlening die broodnodig noch “rendabel” zijn, dienen de “begunstigden” dan zelf op te draaien.