De filmklassieker ‘Forrest Gump’ heeft als verdienste dat hij verscheidene belangrijke momenten in de naoorlogse Amerikaanse geschiedenis op een luchtige manier heeft verwerkt in het leven van de gelijknamige held uit Alabama. Tijdens zijn medisch herstel leerde het hoofdpersonage tafeltennissen. Het brengt hem als een van de eerste Amerikanen sinds decennia tot in China. Het is een verwijzing naar de pingpongdiplomatie, zijnde de diplomatieke toenadering tussen de VS en China begin jaren 1970, een succesvolle actie van de Amerikaanse president Nixon om een wig te drijven tussen de communistische tandem Sovjet-Unie – China.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
Samen met Martin Wagner schreef Sören Urbansky dit boek over vier eeuwen Russisch-Chinese relaties. Hij is niet enkel de Russische en Chinese taal machtig, hij studeerde ook in beide landen. Bovendien schreef hij zijn proefschrift over de geschiedenis van de Chinees-Russische grens. Vandaag is hij als professor Oost-Europese geschiedenis verbonden aan de universiteit van Bochum (Duitsland) en dus geknipt om ons over de vaak wisselende verhouding tussen deze twee grootmachten te onderhouden.
Koele introductie tot elkaar
Het boek start met een typische kennismaking van een Europese missie met het Chinese keizerlijke hof. De Russische delegatie weigert immers (net zoals de Britten een paar eeuwen later) de traditionele buiging, de zogenaamde kowtow, te doen. Het knielen tot het voorhoofd de grond raakt, interpreteert het Chinese hof als een teken van respect voor de keizer. Europeanen passen er echter voor om zich daarmee te onderwerpen aan het gezag van het Middenrijk.
De komende drie eeuwen beschrijven de auteurs dan ook als een periode van – op zijn best – koel nabuurschap. Af en toe wakkeren de etnische spanningen op en botsen en knarsen de tektonische platen van beide imperialistische rijken aan de buitengrenzen. Logisch dat zelfs de meest desolate grensregio’s actief worden bevolkt in geval van agressie.
Illusie van ideologische verbondenheid
De Russen maken handig gebruik van de ‘eeuw van vernedering’ (19de eeuw) om hun macht ten koste van China uit te breiden. Dit land is intern verdeeld, kent een zwak bewind en is ook economisch achtergesteld. Vladivostok aan de Russische oostkust en de sterke Russische invloed in Centraal-Azië dragen nog die stempel. Het boek wijst erop dat een derde macht in het spel, Japan, uiteindelijk de bovenhand haalt op beide reuzen, intussen op lemen voeten. Gooi tenslotte nog het communisme als tomatensap van dienst door de mixer en u heeft de cocktail die men vorige eeuw dronk.
China en Rusland
Vergeet echter wel de verhalen van marxistische dromers over ‘vriendschap zonder grenzen’ en ‘broederstaten’. Geopolitieke en ideologische conflicten waren continu aanwezig, op de achtergrond of soms op de voorgrond. Naar buiten klonk een fictieve eenheid, gebouwd op anti-Amerikaans sentiment. Maar de historische vijandigheid en de Russische dominantie op economisch en militair vlak verzuurden de relatie ten gronde. U leest over de argwaan die Stalin koesterde ten opzichte van de jonge partij van Mao. Of over de lessen die China trok uit de destalinisatie van Chroesjtsjov en de glasnost van Gorbatsjov. De Sovjet-Unie had zich in Mongolië, Cambodja en tenslotte in Afghanistan te agressief gedragen om China nog op vertrouwde voet te houden.
Gewijzigde verhouding in de 21ste eeuw
De laatste decennia zijn meer gemeengoed, vooral het politieke luik. We zien het pro-Amerikaanse liberalisme onder Jeltsin en de koerswijziging onder Poetin. Het nieuwe normaal is dat Rusland en China opnieuw de Verenigde Staten als boeman hebben gekozen. Maar de auteurs benadrukken dat de onderlinge verhouding wel drastisch is gewijzigd.
Rusland bloedt immers dood in de Oekraïense steppe, terwijl Peking zich militair voorzichtiger ontwikkelt. Economisch heeft Moskou de trein gemist, waardoor het enkel haar grondstoffen en militaire technologie te bieden heeft. Peking is daarentegen vooruitstrevend, ook in de meest geavanceerde technologie, zoals artificiële intelligentie.
Slaagt het Witte Huis erin opnieuw beide continentale grootmachten uiteen te spelen? Benieuwd welke richting het internationale politieke toneel de komende decennia inslaat. De historische achtergrond en de bestaande gevoeligheden die u uit dit boek onthoudt, maken u tot een goed geïnformeerde toeschouwer om de toekomst beter te begrijpen.
Sören Urbansky & Martin Wagner, ‘China en Rusland – vier eeuwen gedeelde geschiedenis’. 2025, Omniboek. 27,99 euro, 336 p. ISBN 9789401921329
Meer boekrecensies
