Ik vind enquêtes bijzonder interessant en heb er – toen ik nog hoofdredacteur was – ook verschillende begeleid: voornamelijk seks-enquêtes, want die waren goed voor de verkoopcijfers van P-Magazine; dat zal u niet verbazen van mij veronderstel ik. Ik heb er ook veel geanalyseerd, zeker als de CIM-cijfers over het mediagebruik van Belgen binnenkwamen.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
Nu zijn er bij het maken van een enquête een hele hoop valkuilen waar je in kan tuimelen. Daar is de afgelopen editie van ‘de Foto van Vlaanderen’, een enquête uitgevoerd door het onderzoeksbureau Profacts in opdracht van de studiedienst van de VRT, een mooi voorbeeld van dat perfect kan dienen voor de lessen sociologie en statistiek aan onze universiteiten.
Sociaal wenselijk
Die problemen kan je samenvatten onder de noemer ‘bias’ (vertekening). Het eerste struikelblok begint al bij de vraagstelling, die best zo neutraal mogelijk is, zonder dat de vraag meteen ook de respondent in een bepaalde richting stuwt. Dan hebben we uiteraard ook de samenstelling van het respondentenpanel en de manier van enquêteren: anoniem, online, telefonisch of door straatinterviews, of nog: door aan te bellen bij willekeurige gekozen huizen in verschillende provincies, stedelijke wijken en bij verschillende taalgroepen.
De aard van de vragen bepaalt vaak de manier van enquêteren: als er vrees is voor ‘sociaal wenselijke’ antwoorden, zoals bij politieke vragen of vragen over seksualiteit, is volledige anonimiteit bijvoorbeeld erg belangrijk. De manier van enquêteren bepaalt ook de prijs van de enquête, al kan dat voor de VRT met haar jaarlijkse dotatie van bijna 400 miljoen geen bezwaar zijn, omdat we mogen veronderstellen dat de studiedienst de kwaliteit van de enquête vooropstelt. Dat brengt me meteen naadloos bij de vragen die de studiedienst van de VRT formuleerde voor deze aflevering van de Foto van Vlaanderen.
Het Profacts-onderzoeksbureau danst in een verklaring al openlijk rond de hete brij heen: “Dit onderzoek peilt naar de opinies van Vlamingen over diverse maatschappelijke thema’s, zonder dat gevoelige vragen worden gesteld over geloofsovertuiging of politieke voorkeur van de respondenten.” Vragen over geloofsovertuiging werden niet gesteld. Nochtans zijn die ook makkelijk te omzeilen op een eenvoudige manier door niet rechtstreeks naar de geloofsovertuiging te vragen, maar een omweg te gebruiken. Bijvoorbeeld: “Werd u in een krant al wel eens als ‘jongere’ omschreven?” of “Heeft u met nieuwjaar wel eens feest gevierd door vuilnisbakken of kerstbomen in brand te steken?”, of nog: “Koopt u uw hamburger a) in de Aldi, b) in de Colruyt, c) bij de halalslager, d) bij de koosjere beenhouwer?”
Wazige foto
De rel die filosoof Maarten Boudry veroorzaakte door te openbaren in De Afspraak dat hij op basis van de informatie die hij kreeg, vermoedde dat de VRT-Studiedienst de onwenselijk geachte antwoorden over de houding tegenover homoseksualiteit en transpersonen door respondenten van ‘personen van buitenlandse herkomst’ hadden weggepoetst door te suggereren dat het probleem zich voornamelijk afspeelde in de zogenaamde ‘manosfeer’. Dat is een containerbegrip voor toxisch mannelijk gedrag dat in het spotlicht kwam door de Engels-Amerikaanse ‘influencer’ Andrew Tate en de documentaire die Louis Theroux erover maakte.
Dat Andrew Tate zich inmiddels ook tot de islam bekeerde, zag of hoorde ik overigens ook nergens vermeld. We konden bij gebrek aan statistische relevantie dus niet weten wie precies die ‘personen van buitenlandse herkomst’ waren in de steekproef. Volgens de VRT zijn het voornamelijk Nederlanders die, zoals u weet, helemaal niet bekend zijn om hun open geest en tolerantie. Dat er zoveel Nederlanders in de steekproef zitten, doet vermoeden dat de enquêteurs een rondje hebben gedaan in de villawijken van Brasschaat en Schoten bij de Nederlandse belastingvluchtelingen. Het probleem met deze mislukte foto van Vlaanderen is dus dat hij zo wazig is.
Wie de enquête naleest op de website, merkt meteen ook al de bias in de vragen, zoals de schijnbaar onschuldige vraag of je een moskee in je buurt wil, waaruit blijkt dat vooral ouderen dat niet zien zitten. Of ze zo antwoorden omdat ze vrezen voor geluidsoverlast, drukte, diefstal, zwerfafval of andere redenen, komen we niet te weten, maar de denkrichting is aangegeven. De VRT heeft zich intussen zelf van alle zonden witgewassen in zuivere ‘wij van WC Eend adviseren WC Eend’- stijl, maar maakt de brondata nog altijd niet openbaar voor degelijk onderzoek: enkel bepaalde onderzoekers mogen de data fysiek bij de VRT gaan inkijken.
Femme de la rue
Overigens heb ik een tip voor de VRT, als ze écht de toxische manosfeer willen duiden. Ze moeten dan alleen maar de documentaire ‘Femme de la rue’ die Sofie Peeters in 2012 maakte, uitzenden, waarin we duidelijk dankzij de verborgen camera zien wie die toxische mannen zijn die vrouwen op straat lastigvallen. De documentaire werd toen al door een bepaalde pers verguisd omdat ze zogenaamd racistisch was.
Sofie Peeters kon later aan de slag bij VRT, op de redactie van het programma Koppen, als ik me niet vergis. Dat waren andere tijden, met andere hoofdredacteurs. Profacts-onderzoeksbureau: “Dit onderzoek peilt naar de opinies van Vlamingen over diverse maatschappelijke thema’s, zonder dat gevoelige vragen worden gesteld over geloofsovertuiging of politieke voorkeur van de respondenten.”
Meer over de Foto van Vlaanderen
