U kan grote onthullingen lezen in Knack en De Tijd over schimmige deals van de grootste Chinese bank. De Industrial and Commercial Bank of China (ICBC) doet aan geopolitieke beïnvloeding. Zoiets is natuurlijk bezwaarlijk een groot geheim te noemen, maar dat wordt nu met vele documenten gestaafd.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
In Vlaanderen brachten De Tijd en Knack dat verhaal dinsdag groot. Maar los van die feiten vallen er kanttekeningen te maken bij die onthullingen. Wie betaalt die dure onderzoeksjournalistiek en waar halen ze hun bronnen? Spelen Knack en De Tijd hier voor loopjongen van het Pentagon?
Het lijkt op het eerste gezicht een fraai project qua onderzoeksjournalistiek. Journalisten van 23 internationale media doorzochten miljoenen documenten en schreven daar artikels over. Die ontmaskeren China als manipulator van Rusland, schurkenstaten en bedrijven die onder internationale sancties vallen.
Op het eerste gezicht. De auteurs van die onderzoeksjournalistiek zitten in een consortium. Dat International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ) bracht dinsdag een schandaal uit rond de Chinese overheid en de grootste Chinese financiële instelling, ICBC. Maar wie is dat ICIJ waar De Tijd en Knack mee samenwerken?
Wie betaalt de speurneuzen?
Het consortium zelf wordt gefinancierd door lobbygroepen en instellingen voor ontwikkelingssamenwerking van verschillende landen. Tot 2025 was het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken een van de belangrijkere donateurs van het consortium.
Dat consortium werkt bovendien met subsidies van de Europese Unie. De Europese Commissie kende het via het agentschap EACEA (European Education and Culture Executive Agency) al 3,43 miljoen euro toe voor de periode van 2023 tot 2025. Daarvan ontving het al 1,9 miljoen euro. Verder ontving het ICIJ geld van de Open Society Foundations van de controversiële speculant George Soros en van tal van andere politieke ngo’s.
Het ICIJ gaat er prat op samen te werken met belangrijke media zoals The Washington Post, Le Monde, de BBC, El País, The Guardian, The Asahi Shimbun, de Canadian Broadcasting Corporation en de Australian Broadcasting Corporation. Toch gaat het vooral om openbare omroepen en enkele andere mediapartners.
Het ICIJ ontvangt geen betalingen van zijn mediapartners. Dat betekent overigens niet dat de deelname kosteloos is. Los van de lonen en de tijd van hun journalisten betalen de mediapartners de data-analyse, de verplaatsingen van hun journalisten en de publicatiekosten. Bij een eerder dossier, de Pandora Papers, kostte de deelname elke mediapartner zo’n 94.500 euro.
Naast de cofinanciering door de Europese Unie ontvangen ze ook nationale subsidies. Zo loopt Vlaamse steun via het Fonds Pascal Decroos, dat werkbeurzen toekent aan journalistieke projecten.
Die geldstromen hoeven geen probleem te zijn, maar ze zouden wel de wenkbrauwen moeten doen fronsen. Zeker wanneer het verwijt luidt dat China aan geopolitieke beïnvloeding doet, terwijl de veroordelende artikels zelf in hetzelfde bedje ziek lijken te zijn.
Gevonden of gevoederd?
Wat ontdekten de journalisten? Of moeten we zeggen: wat werd hun gevoederd door inlichtingendiensten en ngo’s?
De mediapartners kregen een verzameling van 4,8 miljoen ICBC-documenten. Daaruit blijkt dat ICBC haar vestiging in Londen gebruikte als financieringscentrum voor bedrijven die banden hadden met gesanctioneerde Russische en Wit-Russische ondernemers, autocraten die publiekelijk van corruptie werden beschuldigd, door schulden geplaagde staten en het politieke establishment van China.
Zelf schrijft het ICIJ het volgende: “De verzameling omvat rapporten die als bedrijfsgeheimen zijn aangemerkt; interne e-mails in het Engels en Chinees; vertrouwelijke dossiers en lijsten over meer dan 4.000 zakelijke klanten; notulen van vergaderingen; logboeken van verdachte transacties en richtlijnen van het partijcomité van de Communistische Partij binnen de bank, een interne cel die partijactiviteiten faciliteert en het overheidsbeleid bevordert.”
Typisch de oogst van jarenlang werk van buitenlandse inlichtingendiensten. Het ICIJ ontdekte dat het hoofdkantoor van de bank in Peking bankmedewerkers in het buitenland soms de opdracht gaf om expliciet politieke doelstellingen na te streven ten behoeve van de meerderheidsaandeelhouder van de bank, de Chinese staat.
De bedoeling was om allianties te versterken, natuurlijke hulpbronnen te verwerven en wereldwijd de controle over communicatie-, energie- en transportinfrastructuur uit te breiden.
De leningen die de bank gaf, vielen onder het Belt and Road Initiative (BRI), ook bekend als de Nieuwe Zijderoute, en onder het industriebeleid Made in China 2025.
Sinds circa 2021 hebben de Europese Unie en de Verenigde Staten een reeks initiatieven gelanceerd die expliciet worden gepresenteerd als alternatief voor of tegenwicht tegen BRI. Het gaat met name om Global Gateway van de EU en om Build Back Better World (B3W) en later het Partnership for Global Infrastructure and Investment (PGII) van de VS.
Nikkel voor Peking
Laten we de voorbeelden uit het schandaal bekijken. Een belangrijk dossier ging over de Russische mijnbouwreus Norilsk Nickel (Nornickel). Met dat bedrijf pakt de Russische president Vladimir Poetin graag uit als symbool dat de westerse sancties na de inval in Oekraïne niet werken.
De Chinezen gaven die mijnbouwgroep en haar buitenlandse vestigingen aanzienlijke leningen in Chinese deviezen. Omdat de groep in handen is van getrouwen van Poetin, werd haar nikkeluitvoer getroffen door Britse en Amerikaanse invoerverboden.
De logica achter die band is dat de Chinese fabrikanten van elektrische voertuigen dat nikkel broodnodig hebben. Volgens Stainless Steel World Magazine bleef China in 2025 en 2026 veruit de grootste consument van primair nikkel wereldwijd. China zou meer dan 65 procent van het wereldwijde gebruik van primair nikkel voor zijn rekening nemen.
Tussen 2022 en 2023 heeft ICBC haar bruto-omzet in Rusland meer dan verdubbeld. In 2024 verdiende de bank er ongeveer 370 miljoen dollar. Dat bleek tenminste uit cijfers die de Kyiv School of Economics analyseerde. Een Oekraïense bron dus, over Rusland en China.
De Chinese regering verklaarde dat zij alle “valse beweringen” over “ondoorzichtige kredietverstrekking” van de hand wijst.
Een denktank met sterren en strepen
Het ICIJ citeert Christopher Walker, vicevoorzitter van het Center for European Policy Analysis (CEPA). De CEPA-man zei in een interview met het ICIJ dat Chinese banken het broodnodige kapitaal verstrekken dat “wereldwijd gewild is”, maar daarbij minder aandacht besteden aan gangbare banknormen, transparantie en verantwoording.
CEPA is een Amerikaanse denktank met vestigingen in Washington, Brussel en Londen. Officieel is het een ngo, maar eigenlijk gaat het om een quasi-autonomous non-governmental organization, kortweg een quango. De denktank is immers gelieerd aan de NAVO.
CEPA doet onderzoek naar NAVO-strategie, defensie-uitgaven, militaire technologie, Oekraïne, Rusland en de trans-Atlantische veiligheidsrelatie. Het is een lobbygroep die in 2022 een jaarbudget had van 3,82 miljoen euro. In 2024 had de denktank plots 5,12 miljoen dollar inkomsten.
De Hirsch Family Foundation was in 2024 de grootste geïdentificeerde financier. Dat is een private liefdadigheidsinstelling van een Joodse familie in Texas.
De financiering van CEPA komt vooral van technologiebedrijven, defensiebedrijven en overheidsinstanties. Enkele voorbeelden zijn American Rheinmetall Defense, General Atomics, Lockheed Martin, Amazon, Apple, Google, Meta, Microsoft en Qualcomm.
De Amerikaanse regering, en meer bepaald het ministerie van Defensie, is eveneens een grote geldschieter. Het Office of Net Assessment (ONA) en het Russia Strategic Initiative (RSI) van het U.S. European Command (EUCOM) zijn twee afzonderlijke maar complementaire organen binnen het Amerikaanse defensieapparaat. Beide zijn gericht op de strategische analyse van Rusland, elk met een eigen mandaat, bereik en methodologie.
Zij zijn de grootste overheidsfinanciers. ONA valt rechtstreeks onder het Office of the Secretary of Defense (OSD), het kabinet van de Amerikaanse minister van Defensie en dus het civiele leiderschap van het Pentagon. RSI is een initiatief van EUCOM, een van de 11 geografische combatant commands van het Department of Defense.
Stuk voor stuk niet bepaald neutrale bronnen wat betreft China. Dat neemt niet weg dat de informatie grotendeels wel zal kloppen.
ICBC kende onder Xi Jinping een explosieve groei. ICBC in het Verenigd Koninkrijk werd een belangrijk kanaal om die doelstellingen te verwezenlijken. De bank financierde Chinese investeringen in belangrijke infrastructuurprojecten en verstrekte leningen aan buitenlandse overheidsinstanties om de politieke allianties van Peking te versterken.
Geen Europese Investeringsbank
ICBC verschilt fundamenteel van andere bancaire staatsinitiatieven, zoals de Europese Investeringsbank (EIB). ICBC is een Chinese, deels staatsgeleide commerciële grootbank met winstoogmerk. De EIB is de beleidsbank van de EU. Ze is eigendom van de 27 lidstaten, heeft geen winstoogmerk en is gericht op de financiering van EU-beleidsdoelstellingen.
Rusland kent overigens een vergelijkbare cluster van grote staatsbanken qua staatsaandeel en beleidsrol, zoals Sberbank en Gazprombank.
De belangrijkste vraag is: waarom komt dat nu uit? De conclusie zou kunnen zijn dat de onthullingen over de schimmige deals van ICBC vooral een georkestreerd lek van (Amerikaanse) inlichtingendiensten zijn.
Over de feiten achter de verschillende duistere praktijken en doelstellingen valt wellicht niet te twisten. De vraag is dan waarom dat via zogenaamd ‘onafhankelijke’ onderzoeksjournalistiek bij 23 mediapartners werd uitgebracht. En uiteraard: waarom nu?
