Door destructieve staalnames kunnen de kernreactoren Tihange 2 en Doel 3 wellicht nooit meer gebruikt worden. Engie startte twee jaar geleden al met de ontmanteling. Daarbij raakten de reactorvaten zo zwaar beschadigd dat ze niet meer kunnen dienen. Een zeer merkwaardig feit, aangezien de regering alle reactoren van Engie wil overkopen. De deadline van 1 oktober voor een deal lijkt alvast onhaalbaar.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
In de winter van 2024-2025 nam uitbater Engie monsters of staalnames van de stalen reactorvaten van Doel 3 en Tihange 2. Dat gebeurde op verzoek van het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC), dat instaat voor de nucleaire veiligheid, en van Niras, de overheidsinstelling die verantwoordelijk is voor het beheer van het nucleaire afval.
Boringen in de liner
De Franstalige krant La Libre ontdekte dat na de staalname duidelijk was geworden dat de betrokken reactorvaten vervangen moeten worden voordat er sprake kan zijn van een heropstart. Dat betekent het definitieve doodvonnis voor Doel 3 en Tihange 2. De krant De Tijd kwam nog meer te weten.
Ondertussen liet woordvoerster Ines Venneman van het FANC aan persagentschap Belga weten dat het agentschap niet bevestigt dat de kernreactoren daardoor onbruikbaar zouden zijn.
Het ging om een ingreep die nooit eerder werd uitgevoerd. Dat geeft aan dat er iets niet klopt. Venneman zei aan Belga: “Het gaat om boringen in de liner rondom het vat, om vervolgens stukjes van een aantal micrometers te kunnen afschrapen van het staal.”
Venneman ontkent trouwens dat de staalnames gebeurden op vraag van het FANC en Niras. Het initiatief kwam van Engie, in het kader van de ontmanteling van beide reactoren. Die ging gepaard met een radiologische inventaris die Engie aan het FANC en Niras moest bezorgen.
“Engie moet kunnen aangeven hoeveel van welke materialen precies ontmanteld moet worden, zodat wij een beeld hebben van de afvalstromen die beheerd moeten worden”, klinkt het. “Daarvoor zijn die staalnames nodig.”
Bij Niras bevestigde Sigrid Eeckhout dat. Zij benadrukte dat de staalnames pasten binnen een wettelijke procedure. Die was al opgestart vóór de ontmanteling van de reactoren, en zelfs nog vóór er sprake was van onderhandelingen tussen de regering en Engie.
Beide overheidsinstellingen verschuilen zich achter studies die nodig zouden zijn om de onbruikbaarheid te bevestigen. Zoals gebruikelijk wijzen ze op de waterstofvlokken in de wanden van de reactorkuipen. Die leverden de centrales bij de groenen en de antikernenergielobby steevast het etiket ‘scheurtjescentrales’ op. Onterecht, volgens alle specialisten.
Niemand die van iets wist
De haalbaarheid van een heropstart is nu nochtans nihil. Het kabinet van federaal minister van Energie Mathieu Bihet (MR) bleek niet op de hoogte van de staalnames. Toch ging het onderhandelingen aan met Engie over een nationalisering van alle Belgische kernreactoren.
Dat laatste is bijzonder vreemd. In april maakten de federale regering en Engie bekend dat ze zouden onderhandelen over de nationalisering van de zeven kernreactoren in Doel en Tihange. De federale regering wilde de uitbating van de bestaande kernreactoren verlengen en nieuwe nucleaire capaciteit in België ontwikkelen. In afwachting van de gesprekken werden alle ontmantelingsactiviteiten stopgezet.
Ondertussen nadert de deadline van 1 oktober. Op die dag wil de federale regering (lees: energieminister Bihet) de voorwaarden van de transactie met Engie afronden. Nu moet het kabinet-Bihet blijkbaar de toestand van alle reactoren evalueren. Noch het FANC, noch Niras is daarbij betrokken.
Zowel de financiële als de juridische haalbaarheid is dus onbekend. Momenteel zijn enkel Doel 4 en Tihange 3 aan het net gekoppeld. Maar ook zij liggen stil voor onderhoud. Zo heeft België voor de winter van 2026-2027 nog altijd geen kernenergie, ondanks de verlenging van de levensduur van die twee laatste reactoren met tien jaar, tot 2035.
Een passief in plaats van een actief
Van de zeven Belgische kernreactoren die de federale regering van Engie wil overkopen, is er momenteel dus geen enkele in bedrijf. Op twee na ziet het er bovendien niet naar uit dat ze ooit nog in bedrijf genomen kunnen of zullen worden. De regering neemt dus vooral een passief over en geen actief. Een geschenk voor Engie, met andere woorden.
De N-VA en de MR zijn onvoorwaardelijke voorstanders van kernenergie. In het regeerakkoord staat dat de nucleaire capaciteit moet verdubbelen, van twee naar vier gigawatt. Maar in de huidige situatie is het al bijzonder moeilijk om de bestaande twee gigawatt te behouden. Engie wil eigenlijk af van kernenergie.
Afgelopen april bereikte premier Bart De Wever (N-VA) een opmerkelijke deal met Engie-CEO Catherine MacGregor over een mogelijke nationalisering van kernenergie in ons land. De regering wil de energiebevoorrading in ons land verzekeren met meer nucleaire energie.
Daarom zou de regering de nucleaire activiteiten van Engie overnemen. Ze verwierf een koopoptie op alle kernreactoren van Electrabel. Het ging om de twee recentste reactoren, die nog aangesloten zijn maar stilliggen, en om de vijf oudere die al werden stilgelegd.
Daarbij horen ook zowat 2.000 personeelsleden, de nucleaire dochterbedrijven en de passiva, waaronder de verplichtingen rond nucleair afval en ontmanteling.
Alles lijkt er nu op te duiden dat de regering Engie een exit bood uit de torenhoge ontmantelingskosten. Voor Engie is de deal een mogelijkheid om de openstaande miljardenrekening voor de ontmanteling van de kerncentrales af te sluiten. In de deal met de regering-De Croo kocht Engie eerder al de factuur voor de berging van het nucleair afval af.
In april beweerde de regering nog dat Tihange 1, de centrale die pas vorig jaar werd stilgelegd, het snelst weer operationeel kon worden gemaakt.
Engie deed alvast een goede zaak. De Commissie voor Nucleaire Voorzieningen schrapte de geplande verhoging van de provisies. Engie had zich verzet tegen een plan om die met 2,9 miljard euro te verhogen.
Het draaiboek van de Duitse Groenen
De regering was niet de enige kandidaat-koper. Andere nucleaire spelers, zoals het Franse EDF, toonden interesse om de plaats van Engie in te nemen. Weliswaar zonder de miljardenfactuur voor de ontmanteling over te nemen.
Die factuur had voormalig minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) moedwillig opgedreven door de kosten te overschatten. De hoge kosten zouden kernenergie economisch onrendabel maken. Dat was ook haar bedoeling. Het scenario kwam recht uit het draaiboek van de Duitse Groenen. Premier De Wever stond dus met de rug tegen de muur.
De economische wil was er wel. De Franse nucleaire groep EDF bezit al participaties in sommige reactoren en is via Luminus actief op de Belgische markt. De Amerikaanse ambassadeur Bill White verklaarde dat Amerikaanse investeerders klaarstonden om kleine modulaire kerncentrales te bouwen.
Enkele weken geleden liet White weten dat hij tientallen miljarden euro op tafel wilde leggen, maar geen gehoor vond bij de federale regering.
De intentieverklaring voor exclusieve onderhandelingen tot 1 oktober blijkt dus vooral een goede pr-operatie van de regering-De Wever. Verder was de deal blijkbaar inhoudsloos. De deadline om tegen oktober een principeakkoord over een deal te bereiken, oogt nu wel erg ongeloofwaardig.
Sabotage of toeval?
De vraag is nu of het allemaal opgezet spel was. Saboteerden voormalig energieminister Tinne Van der Straeten (Groen) en haar politieke benoeming bij de nucleaire waakhond FANC de boel vakkundig, nog vóór het aantreden van de regering-De Wever?
De rol van Engie is alvast duidelijker. Het bedrijf bracht immers bewust onomkeerbare schade toe aan twee reactorvaten. Toevallig net vóór het terugdraaien van de kernuitstap. Het ging om destructieve staalnames die een herstart praktisch onmogelijk maken zonder een nooit eerder uitgevoerde vervanging van de reactorvaten.
Zoiets is geen toeval. Het lijkt sterk op sabotage. Engie wilde al jaren af van de Belgische kernenergie, maar wilde evenmin concurrentie van nucleaire stroom via EDF of andere exploitanten.
Het kabinet van de huidige energieminister Mathieu Bihet (MR) bleek pas heel laat op de hoogte. Als voormalig lid van de Kamercommissie Energie had Bihet perfect op de hoogte moeten zijn. Bij de overdracht van de dossiers door Van der Straeten had hij op zijn qui-vive moeten zijn. Het tegendeel lijkt nu het geval.
Engie wist dat een beleidswijziging mogelijk was. Toch koos het voor de meest onomkeerbare stap, in plaats van de reactorvaten intact te laten tot de politieke keuze duidelijk was.
Het gevolg is een factuur van miljarden euro’s voor een onzekere herstelling, of het noodgedwongen afschrijven van twee gigawatt aan capaciteit. Dat was een strategische lock-in die de onderhandelingspositie van de Belgische overheid structureel verzwakte.
Het lek vanuit het kabinet-Bihet naar La Libre spreekt boekdelen. Tegelijk zei Kamerlid Bert Wollants (N-VA) afgelopen weekend op de radio: “Investeren in nieuwe kerncentrales vergt veel tijd. Door de huidige kerncentrales op korte termijn te verlengen, overbruggen we die tijd. Het is dan ook belangrijk dat we al in deze legislatuur de nodige beslissingen nemen.”
Het was nochtans de bedoeling om die beslissingen vóór eind 2026 te nemen. Voelt de N-VA soms nattigheid?
