Peter Vandermeersch is door zijn werkgever, Mediahuis, geschorst als ‘Fellow Journalistiek en Samenleving’. Die functie werd voor hem uitgevonden, als ‘fin de carrière’. Een afscheid in schoonheid wordt het dus niet.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
In zijn geschriften, vol goede raadgevingen voor journalisten, bleek hij zijn eigen regels niet te volgen. Hij was slordig, liet teksten schrijven door AI – zonder die te controleren – en leverde daardoor artikels af met een hele reeks onbestaande citaten, op zijn De Sutters. Ook de transparantie over het gebruik van AI, die hij nochtans zelf had bepleit, paste hij niet toe op zijn eigen teksten.
Gert Ysebaert, CEO van Mediahuis, lichtte de schorsing toe: “Dit had nooit mogen gebeuren. Binnen Mediahuis hanteren we strikte regels voor het gebruik van AI, waarbij zorgvuldigheid, menselijke controle en transparantie cruciaal zijn. Het feit dat deze principes niet werden gevolgd, staat haaks op de normen die wij vooropstellen en de belofte aan onze lezers dat we garant staan voor betrouwbare journalistiek.”
De schuld van de polarisatie …
‘Schadenfreude’ is geen mooie eigenschap. Ik heb er me deze week niettemin aan bezondigd bij de schorsing van Peter Vandermeersch. Hij is een arrogante man – Jan Mulder noemde hem ooit een ‘blaaskaak’, toen Vandermeersch zijn eigen NRC Handelsblad superieur verklaarde aan de concurrerende Volkskrant – die het slachtoffer werd van zijn eigen regels.
“De opdracht om lezers correct te informeren moest wijken voor duiding en opiniejournalistiek”
De voormalige hoofdredacteur van De Standaard en het Nederlandse NRC liet laatst bij ons van zich horen toen hij het opnam voor de BBC. Twee topmensen van deze zender waren in november opgestapt omdat in een actualiteitsuitzending beeldfragmenten van Trump zodanig waren gemonteerd dat zijn woorden een heel andere betekenis kregen dan in de context waarin ze waren uitgesproken. Het was een daad van bewuste manipulatie. Vandermeersch zag het anders.
Hij erkende dat dit een fout was, maar dan eerder van het ‘banale’ soort, die zeker geen ontslagen rechtvaardigde. Het tekent Vandermeersch’ opvattingen over journalistiek. Volgens hem zijn de nieuwsmedia niet zelf verantwoordelijk voor het groeiende wantrouwen bij het publiek, maar is ‘de polarisatie in de maatschappij’ het grote probleem. Wie spreekt over ‘polarisatie’ stelt echter zelden beide polen in beschuldiging, weten we uit ervaring. Ook Vandermeersch niet. Het is volgens hem allemaal de schuld van Trump en (rechtse) sociale media.
… nooit van de media
Twee maanden eerder, na de moord op Charlie Kirk, had Vandermeersch in De Afspraak ook al ‘polarisatie’ als de grote schuldige aangewezen. Plichtmatig sprak hij wel zijn afkeuring uit voor het vermoorden van politieke tegenstanders, maar daarna schetste hij – aan de hand van een aantal manifeste onwaarheden – een portret van Kirk dat het begrijpelijk maakte waarom iemand hem zou willen vermoorden. In de visie van Vandermeersch werd Kirk dus het slachtoffer van de politieke polarisatie waaraan hij zich zelf schuldig had gemaakt. En zo had rechts het toch weer gedaan.
De vraag of de diabolisering van Kirk door een deel van de Amerikaanse media, door journalisten van zijn slag, kon hebben bijgedragen aan de moord, kwam bij Vandermeersch niet op. Het is nooit de schuld van de journalistiek.
Van AVV-VVK naar links
Onder het hoofdredacteurschap van Vandermeersch verdween bij De Standaard het AVV-VVK van de voorpagina. De krant ging daarmee niet naar neutraliteit, maar ruilde de ene filosofie in voor een andere, aan de andere kant van het politieke spectrum. Vandermeersch gaf even blijk van een zekere moed toen hij in De Standaard in 2004 een vrije tribune toeliet van Marie-Rose Morel en later ook van Filip Dewinter, maar hij onderschreef wel het cordon. Toen het Vlaams Blok werd veroordeeld en verboden, misten hij en de rest van de Vlaamse pers een kans om écht aan kritische berichtgeving te doen.
Vandermeersch verhuisde later naar Nederland, waar hij hoofdredacteur werd van NRC Handelsblad. Hij ging er prat op dat hij het NRC kon omvormen van een “droogkloterige notarissenkrant” met puur nieuws naar een krant die focust op wat het nieuws betekent, in plaats van alleen op wat er is gebeurd. Officieel stapte Vandermeersch in 2019 vrijwillig op als hoofdredacteur bij NRC, maar er was wel kritiek gekomen op zijn herpositionering van het blad tot een Nederlandse De Standaard, waarin de opdracht om de lezers correct te informeren moest wijken voor duiding en opiniejournalistiek.
“Zijn vroegere ondergeschikten gooiden zich met wel heel veel vuur op het ontmaskeren van hun voormalige chef”
‘Bullshit job’
Hij kreeg nog wat functies binnen Mediahuis, waaronder die van CEO van de Ierse tak van het bedrijf. Daar werd hij in 2025 vervangen. Hij kreeg in ruil de nieuwe functie van ‘Mediahuis Fellow Journalistiek en Samenleving’. Onder deze indrukwekkende titel mocht hij zich voortaan over de staat van de journalistiek buigen.
Zijn officiële taak luidde: ‘Relevantie bewaken: het relevant houden van de journalistieke missie van de Mediahuis-groep in een snel veranderende wereld. Verbindende kracht: fungeren als een verbindende factor binnen een steeds meer gepolariseerde samenleving. Zichtbaarheid vergroten: de maatschappelijke waarde van kwaliteitsjournalistiek zichtbaarder maken voor het publiek. Strategisch advies: het herdefiniëren van de rol van journalistiek binnen de bredere groep en het adviseren over digitale transformatie en innovatie.’
Ik geef de volledige taakomschrijving, omdat ze zoveel zegt in haar nietszeggendheid. Het is een bijna karikaturaal voorbeeld van een ‘bullshit job’, zoals die mooi wordt beschreven door antropoloog David Graeber. Het gaat om jobs met vage, strategische doelstellingen die nooit kunnen resulteren in een tastbaar resultaat en daar dus ook niet op kunnen worden afgerekend. ‘Relevantie bewaken’ en ‘fungeren als verbindende factor’ zijn klassieke voorbeelden van gewichtig klinkende, maar inhoudsloze bedrijfstaal (‘corporate speak’). De verwijzing naar een ‘gepolariseerde samenleving’ laat trouwens vermoeden dat hij de taakomschrijving zelf heeft opgesteld.
De aanval kwam van binnenuit
Vandermeersch werd met andere woorden weggepromoveerd naar een betekenisloze functie, waarin hij kon vegeteren tot zijn pensioengerechtigde leeftijd – volgend jaar dus – en artikeltjes schrijven over zijn stokpaardje: de maatschappelijke rol van de journalistiek. Zijn veelvuldige, luie beroep op AI wijst erop dat hij mentaal al aan het uitbollen was.
Wilde Mediahuis hem helemaal weg? Het valt op dat het geknoei van Vandermeersch niet werd opgemerkt door de buitenwereld – wie las overigens nog mee? –, maar door Mediahuis zelf. Het was een medewerker van NRC die ontdekte dat heel wat citaten in zijn stukken “niet naar een bron te herleiden zijn”, een eufemisme voor ‘verzonnen’. Zijn vroegere ondergeschikten gooiden zich met wel heel veel vuur op het ontmaskeren van hun voormalige chef. Ze belden de vermeende auteurs op van zeven van deze citaten. Geen enkele van hen kon zich herinneren ooit een dergelijke uitspraak te hebben gedaan.
Dat Vandermeersch deze fouten had gemaakt in blogposts waarin hij andere journalisten lessen gaf over goede journalistiek, is uiteraard een verzwarende omstandigheid. Meer zelfs, hij achtte zich kenner genoeg om te wijzen op de gevaren van AI. Vandermeersch stelde dat AI nuttig is – hij is er zelfs een fan van –, maar had ook al gezegd dat je ‘transparant’ moet zijn over het gebruik.
Transparantie
Ik herhaal in dat verband wat ik al twee keer eerder heb geschreven. Ik gebruik ook AI, verschillende modellen zelfs, maar alleen om gericht opzoekingswerk te doen en om achteraf een taal- en spellingscontrole te verrichten. Ik kan niet waarborgen dat ik nooit een onjuistheid van AI zal overnemen – of dat misschien al heb gedaan –, maar mijn teksten schrijf ik nog steeds zelf.
Van die transparantie was in zijn eigen stukken niets te merken. Er werden nochtans onbestaande citaten gevonden in 15 van zijn 53 blogposts. Vandermeersch verwees bijvoorbeeld naar een nummer van het tijdschrift Columbia Journalism Review. Hij haalde uit dat artikel citaten van acht media-experten. NRC ontdekte dat die citaten daar echter niet in voorkwamen. Meer zelfs, de namen van de vermeende auteurs werden er ook niet in vermeld. Zoals ook al opgemerkt bij Petra De Sutter, bestaan AI-hallucinaties wel degelijk, maar zijn ze niet zo frequent. Als je ze aantreft in meer dan een kwart van iemands teksten, wijst dat op systematisch en grootschalig gebruik.
Net als Petra De Sutter was Vandermeersch ook niet te goeder trouw. Hij erkent nu, met een schijn van ridderlijkheid, zijn fouten, maar pas nadat ze openbaar zijn gemaakt. Hij liet na ze te corrigeren toen hij er discreet op werd gewezen. Ook hij moet gehoopt hebben dat alles wel in stilte zou passeren.
‘Karma’
Vandermeersch blijkt ook in de Vlaamse pers nog weinig vrienden te hebben. Van het begrip dat Petra De Sutter kreeg voor haar AI-blunders, was deze keer weinig te merken. De aanval van Joël De Ceulaer in De Morgen was – zoals gebruikelijk – frontaal: “U bent niet de wereldverbeteraar voor wie velen u lang hebben gehouden, u blinkt uit in praatjes, populisme en pestgedrag. En in ordinaire oplichting, dus.” Een andere columnist van De Morgen, Bart Eeckhout, hield zich ook niet in. Op X kon hij zijn leedvermaak niet verbergen: “Wie had ooit kunnen denken dat AI sneller de ‘fellows journalism & society’ uit de nieuwsredacties zou verwijderen dan de eindredacteurs, zeg? Karma had een goede dag vandaag.”
“Volgens Vandermeersch is niets de schuld van de journalistiek”
Met Peter Vandermeersch verdwijnt een verdediger van een bepaald soort journalistiek, die haar taak als verstrekker van volledige en correcte informatie heeft ingeruild voor die van opvoeder, ook op politiek gebied. Dat heeft ook een tijdlang gewerkt. Vandaag wordt daar echter de prijs voor betaald. Veel mensen zijn de klassieke media gaan wantrouwen. Bij sommigen gaat het nog verder: zij zien traditionele media als principieel leugenachtig. Dat is een stap te ver. Maar de journalistieke generatie van Peter Vandermeersch heeft dit wel over zichzelf afgeroepen.
Het postmodernisme vond het cultuurrelativisme uit als alternatief voor de katholieke cultuur. Het stond bovendien toe dat we ons moreel konden schoonwassen van het koloniale verleden en WOII. Het ontbrak in hoge mate aan inhoud en de linkerzijde is rationeel niet aanspreekbaar. De opstand komt zoals steeds uit het volk. Een nieuwe Franse Revolutie, waarbij de macht, de privileges, en het absolutisme van de linkse adel en haar kerk worden teruggedrongen.
Dat Vandermeersch ook solliciteerde om CEO van de VRT te worden blijkt uit dit artikel de logica zelve. Hij past perfect in het plaatje. En wij maar betalen.