Op zaterdag 13 juni fuseren de sociaaldemocratische Partij van de Arbeid (PvdA) en GroenLinks tot één partij: Progressief Nederland. De roepnaam moet PRO worden, al verkiest rechts dagblad De Telegraaf de afkorting ‘PN’.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
De fusie is uniek, want in geen enkel ander Europees land staat iets vergelijkbaars op de agenda. Groen en Ecolo zijn niet van plan te fuseren met Vooruit en PS. Waarom hun Nederlandse zusterpartijen wel?
PvdA
In Nederland veranderen politieke partijen niet van naam. Partijfusie kwam wel vaker voor. De fusiedatum gold telkens als oprichtingsdatum van een nieuwe partij.
PvdA en GroenLinks zijn zo allebei ontstaan. Begin 1946 fuseerde de socialistische SDAP (opgericht in 1894) met twee andere partijen tot PvdA. De andere twee waren een stuk kleiner, waardoor ook gesteld kan worden dat die opgingen in de socialistische partij.
De PvdA nam deel aan de ‘rooms-rode’ coalities die Nederland weer opbouwden na de oorlog. Zij leverde drie premiers: Willem Drees (1946-1958, ‘Vadertje Drees’), Joop den Uyl (1973-1977) en Wim Kok (1994-2002).
Na Kok belandde de PvdA in de oppositie. Toch zou ze nadien enkele malen de tweede partij worden, twee keer regeren en in 2010 nipt, met slechts 1 zetel minder dan de rechts-liberale VVD, naast het premierschap grijpen. Pas na deelname aan de tweede regering van VVD-premier Mark Rutte (2012-2017) viel ze van 38 naar 9 zetels.
GroenLinks
GroenLinks ontstond niet, zoals in buurlanden België en Duitsland, rond 1980 als nieuwe partij die de vredesbeweging en milieubeweging vertegenwoordigde. In plaats daarvan fuseerden in 1990 vier linkse partijtjes die te klein waren geworden of zelfs al uit het parlement verdwenen. Drie daarvan waren sociologisch en ideologisch vergelijkbaar: hoogopgeleid, grootstedelijk, voortgekomen uit de progressieve tijdgeest van de jaren zestig en zeventig. Vreemde eend was de Communistische Partij van Nederland (CPN).
In haar korte bestaan veranderde GroenLinks een paar keer van profiel. Zo vervaagde onder partijleider Femke Halsema (2002-2010; overgestapt vanuit de PvdA) het verschil met het links-liberale D66 en draaide de partij van 2015 tot 2023 eenzijdig om de jeugdige uitstraling van partijleider Jesse Klaver. In 2010 en 2017 werd GroenLinks betrokken bij de formatie, om uiteindelijk buitenboord te vallen.
GroenLinks had meestal tussen de 4 en 10 Kamerzetels. De partij had twee zielen in de borst. Het was enerzijds de partij voor ‘leuke, gekke mensen: anarchistisch, milieubewust, werkzaam in de culturele sector, pacifistisch. Tegelijk werden meerdere Kamerleden gelinkt met geweld. Paul Rosenmöller (1994-2002 partijleider; sinds 2019 Senaatsfractievoorzitter) zat als student bij een splintergroepering die dweepte met Stalin, Mao en Pol Pot. Wijnand Duyvendak bekende betrokkenheid bij inbraak in een ministerie, in 1985. In 2020 bleek een kandidaat-Kamerlid betrokken bij de jongerenorganisatie van de Moslimbroederschap.
Meer kans op regeringsdeelname
Waarom nu de partijfusie? Het kantelpunt lijken de verkiezingen van 2021, toen deze twee partijen en de uiterst linkse Socialistische Partij (SP) gezamenlijk terugvielen van 37 naar 26 Kamerzetels. Later dat jaar pleitten een aantal leden van PvdA en GroenLinks, verenigd in de groepering RoodGroen, voor een fusie. In 2022 werd besloten in de Eerste Kamer (Senaat) één fractie te vormen. Bij de landelijke verkiezingen van 2023 en 2025 vormden ze een gemeenschappelijke lijst. Frans Timmermans (PvdA) beëindigde zijn tweede termijn als Eurocommissaris voortijdig om in 2023 lijsttrekker te worden.
2012 was het laatste jaar dat de PvdA in de buurt van de 40 zetels kwam. GroenLinks viel in 2021 terug van 14 (eenmalig hoogtepunt; daarvoor was 10 het maximum) naar 8 zetels – maar in 2012 behaalde het slechts 4 zetels. GroenLinks schommelde meestal rond de 8 zetels.
De fusie lijkt een electorale berekening. Eenmaal gefuseerd, hopen ze te groot te worden om buiten de regering te blijven.
Gemengd resultaat
Toen in 1977 de drie christendemocratische partijen voor het eerst gezamenlijk aan de verkiezingen deelnamen als CDA, werkte dat. Van 1977 tot 1994 leverde het CDA zelfs de premier. Ondanks dat GroenLinks/PvdA in 2023 en 2025 samen meer zetels had dan de twee afzonderlijk in 2021, bleven ze beide keren in de oppositie. Was het kartel in 2023 nog de tweede partij, twee jaar later verloren ze 5 van hun 25 zetels, een verlies van 20 procent.
De trend dat de Tweede Kamer voor twee derde uit rechtse partijen bestaat, is niet gestuit. De politieke versnippering blijft bestaan, want in 2025 raakten 15 partijen verkozen (op 150 Kamerzetels).
D66 en de PVV van Geert Wilders haalden allebei 26 zetels. D66 haalde meer stemmen en geldt daarom als de grootste partij. In de campagne had D66 zich relatief rechts geprofileerd.
Volgens politicologen zijn Nederlandse kiezers trouw aan een centrumlinks, centrumrechts of radicaal rechts blok. Ze overwegen en bewegen vooral binnen zo’n blok, niet ertussen. Door de fusie kunnen linkse kiezers moeilijker voor een andere partij stemmen. Voor de andere twee kiezersgroepen maakt dat geen verschil.
In haar hoogtijdagen verenigde de PvdA intellectuelen en arbeiders, GroenLinks vertegenwoordigde vooral hoger opgeleiden. De PvdA bestreed de CPN, die opging in GroenLinks. De fusiepartij lijkt exclusief voor ambtenaren, intellectuelen en ngo-medewerkers.
Radicalisering
Het GroenLinks-smaldeel van het kartel sympathiseerde de afgelopen jaren met milieuactivisten die snelwegen en pro-Palestijnse activisten die stations bezetten. Dat die laatsten Hamas, ondanks 7 oktober 2023, als verzetsbeweging beschouwen, werd genegeerd. In juni 2025 diende Kamerlid Kati Piri (2014-2021 PvdA-Europarlementariër) een motie in voor een algehele wapenexportban voor Israël. Die zou ook gelden voor onderdelen voor het luchtverdedigingssysteem Iron Dome.
GroenLinks en PvdA beschouwden zich als internationaal georiënteerd. In Vlaanderen herstelde Vooruit zich in 2024 met een voor sociaaldemocraten ‘flinkse’ rechtse koers. In Duitsland regeren de Groenen in deelstaten met de conservatieve CDU. In Frankrijk wordt het in 2022 begonnen linkse verbond gedomineerd door de extreemlinkse Jean-Luc Mélenchon. Omdat Mélenchon steeds radicaler wordt, willen de Franse socialisten die samenwerking beëindigen.
De VVD regeerde drie keer in goede verhoudingen met de PvdA. Aangezien GroenLinks/PvdA eerder richting Mélenchon dan Drees beweegt, sloot de VVD regeringssamenwerking uit. Zonder fusie had PvdA nu de vierde partij van een meerderheidsregering met D66, VVD en CDA kunnen zijn.
Politiek dakloos
De fractievoorzitters in de Eerste en Tweede Kamer zijn afkomstig van GroenLinks. In het nieuwe logo wordt de klassieke PvdA-roos voortaan groen gekleurd. Geen gelijkwaardige fusie, maar een overname van de PvdA door GroenLinks.
Zaterdag 13 juni wordt Nederland het eerste land waar de sociaaldemocratie ophoudt te bestaan. Daarnaast verdwijnt de partij voor ‘leuke, gekke mensen’. Het aanbod op links wordt kleiner. Of hun voormalige kiezers ook voor de fusiepartij stemmen, moeten we afwachten.
