De Standaard pakte op 24 juli uit met een verhaal over gesjoemel in het Antwerps havenbedrijf. De sociale inspectie en de fiscus zouden een vzw genaamd Amaris onder de loep nemen omdat het havenbedrijf op die manier jarenlang sociale bijdragen en belastingen zou ontdoken hebben. Niets is wat het lijkt. Los van mogelijke malversaties is dit gewoon nepnieuws met een politieke agenda.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
Laten we beginnen met een resumé van de beschuldigingen in de pers. De Standaard publiceerde: “De sociale inspectie onderzoekt of Port of Antwerp-Bruges, zich schuldig maakt aan inbreuken op de arbeidswetgeving. Het onderzoek spitst zich toe op de ICT-afdeling van de haven, genaamd Antwerpse Maritieme Informatiesystemen (Amaris).” Dit klopt volgens onze bronnen.
Oprichting onder socialistisch bestuur
“Amaris werd in 2003 door het havenbestuur opgericht als een aparte vzw. Op die manier betaalde de haven jarenlang minder belastingen op de winsten die haar ICT-afdeling maakt. De belastingtarieven voor een vzw liggen doorgaans veel lager dan die voor een commerciële vennootschap. Zo werd in het boekjaar 2024 slechts 4 procent belastingen betaald op de winst.” Dit valt te lezen in het artikel.
De redacteur van dienst vergat te vermelden dat de oprichting plaats vond onder socialistisch bestuur. De krant vervolgde: “Die constructie is juridisch omstreden, en uit documenten die De Standaard kon inkijken blijkt dat tot op directieniveau bij Port of Antwerp-Bruges al jaren het besef leeft dat de wettelijke basis op zijn minst wankel is.”
Een aanvulling zou wel op zijn plaats zijn. Antwerp Maritime Information Systems (Amaris vzw) werd opgericht op 6 augustus 2003 onder een socialistische burgemeester. Pas in 2008 werd de vzw echt als onderneming actief. Ook in 2008 was er een socialistische burgermeester. Van 1 januari 1995 tot 9 juli 2003: Leona Detiège (Sp.a, nu Vooruit) en van 10 juli 2003 tot 31 december 2012: Patrick Janssens (Sp.a en nu Vooruit). Janssens is overigens opnieuw schepen in het huidige stadsbestuur.
VZW Amaris is een vehikel waar door de jaren heel wat kunstgrepen mee uitgehaald zijn. Dat wist een anonieme bron ons te vermelden. Het volstaat de publicaties in het Belgische Staatsblad te bekijken om een beeld te krijgen.
Fraude blijkt vooral fetisj van vakbonden
Hoe gaat de zogenaamde fraude in zijn werk? Werknemers van Amaris maken deel uit van gemengde teams met werknemers van de haven. Bovendien maken kaderleden van de haven de dienst uit als mandatarissen bij de vzw. In de ogen van sommigen is dat een vorm van detachering en dat laatste is vooral een doorn in het oog van de vakbonden. Volgens de vakbond en de sociale inspectie is die praktijk een “verboden terbeschikkingstelling”.
De haven meldde meermaals in dit dossier nog eens aan persagentschap Belga dat ze van oordeel zijn “dat er geen sprake kan zijn van verboden terbeschikkingstelling of andere sociale inbreuken”. Kortom, ze noemen het insinuaties. En eigenlijk hebben ze overschot van gelijk.
Waarom komt deze aanval op de haven er nu?
Paradoxaal genoeg omdat de aparte vzw-structuur wordt opgedoekt. De haven wil Amaris vzw vanaf 1 januari 2027 volledig integreren in haar eigen IT-diensten. En daar spelen nog een aantal andere dossiers waarop we verder in dit artikel ingaan.
De vakbonden hebben weinig greep op de zeer vetbetaalde specialisten bij Amaris. Dus spreken ze over een overheidsbedrijf, namelijk Port of Antwerp-Bruges, dat ICT-personeel te werk stelt via “een intern omstreden vzw”. Een framing die door De Standaard compleet werd overgenomen. Tot overmaat van ramp betaalt de haven op die manier al jaren minder belastingen en sociale lasten.
Zo wekken ze de schijn dat de sociale inspectie eigenhandig een onderzoek startte en het havenbedrijf daarom bezig zou zijn de vzw te ontmantelen. Bronnen in de haven noemen dit een farce en een wel zeer verdraaide weergave van de feiten.
Is er dan geen probleem met de vzw Amaris?
Jawel, er was wel degelijk een probleem. Vooral dan qua transparantie en qua geldstromen. Over uitgaande en binnenkomende facturen bijvoorbeeld.
De onduidelijkheid bleek een probleem bij een aantal veranderingen die op til zijn in het beheer van de cruciale computerinfrastructuur van de fusie van de havens van Antwerpen en Zeebrugge. Er ontstond immers een oerwoud van organisaties met ICT-experts actief in de gefuseerde haven.
Eén van die jungle-dieren was Amaris en die genoten ongekende voordelen sedert 2008. De ICT-adviseurs van Amaris werkten exclusief voor het Antwerps havenbedrijf. Deze aparte vzw met de naam Antwerpse Maritieme Informatiesystemen (Amaris) betaalt vanaf 2008 minder vennootschapsbelastingen dan andere vennootschappen (waarop we later terugkomen). Ze betalen immers de veel lagere rechtspersonenbelasting.
De keuze van de rechtsvorm door havenbaas Eddy Bruyninckx, havenschepen Leo Delwaide (Open VLD, nu Anders) en burgemeester Léona Detiège (Vooruit) was problematisch vanaf dag één. Maar het werd pas juridisch kwalijk in 2008 onder havenschapen Marc Van Peel (cd&v), wanneer ze als rechtspersoon op grote schaal begonnen te factureren aan het havenbedrijf. Van Peel bleef trouwens havenschepen tot 2018. Over die facturen doen rare verhalen de ronde waarbij de betrokken politieke partijen en politici niet fraai voor de dag komen. Bij gebrek aan bewijs kwalificeren we die als roddels.
Politieke benoemingen
Eddy Bruyninckx was havenbaas in Antwerpen van 1992 tot en met december 2016. Hij stond dus ongeveer 25 jaar aan het hoofd van het Havenbedrijf Antwerpen. Bruyninckx was een cd&v-creatuur. Een politieke benoeming van CVP en later cd&v. Ondanks aanhoudende spanningen met vooral Fernand Huts van Katoen Natie, bleef Bruyninckx zelfs steun ontvangen van Leo Delwaide. Deze laatsgenoemde liep trouwens over omdat Guy Verhofstadt hem de post van havenschepen beloofde. Voordien was de houterige Delwaide aan Ufsia (nu UAntwerpen) professor in maritiem recht. Delwaides vader was oorlogsburgemeester in Antwerpen.
Met een havenschepen die advocaat was, richtten ze toch een vzw op terwijl die een maatschappelijk doel moet dienen. ICT-dienstverlening valt daar normaal niet onder, maar in het onderwijs was dat destijds schering en inslag. In de statuten stond daarom “om uitsluitend ten voordele van de haven van Antwerpen alle telematica te beheren, exploiteren, ontwikkelen en promoten”.
In 2008 namen de commerciële activiteiten duidelijk de overhand en was bij het stadsbestuur duidelijk dat Amaris ook fiscale voordelen opleverde voor het havenbedrijf. De vraag of dit van bij aanvang de bedoeling was valt niet te beantwoorden.
De Standaard beweerde op basis van gelekte vergaderstukken te besluiten dat de haventop zich bewust was van de juridische problemen. Maar volgens insiders las de journalist wat hij graag wou lezen en ging dit eigenlijk over integratie van meerdere IT-dienstverleners in een nieuwe structuur binnen het gefuseerde havenbedrijf.
Was een aparte organisatie nodig?
Feit is wel dat vóór 2003 alle computerinfrastructuur van de Antwerpse haven werd beheerd door de stad zelf. De Standaard maakte daarvan: “In 2003 werd besloten dat het havenbedrijf een eigen ICT-organisatie moest krijgen. Dat werd dus de vzw Amaris.” Dit klopt hoegenaamd niet. De ICT van de stad viel onder een intercommunale. Namelijk ICA, het Informatica Centrum Antwerpen, dat was opgezet voor de stad Antwerpen omdat de socialisten niet wilden dat de Stad Antwerpen toetrad tot de intercommunale van gemeenten in de provincies Antwerpen en Limburg. Die intercommunale Cipal werd gezien als een bolwerk van de CVP. Dus moest er een aparte intercommunale als partner van Cipal bijkomen. Dat werd ICA dat later uitgroeide tot wat nu Digipolis is.
Die werkten nauwelijks voor de haven. Voor de telematica in de haven bestonden twee andere initiatieven. Een privé-initiatief van de havenbedrijven (Seagha) en een gemeentelijk initiatief (APICS) van het havenbedrijf. Beide werkten nauw samen. Op deze bedrijven komen we verder terug.
ICA stond dus niet rechtstreeks in voor het havenbedrijf, want de haven had al eigen ICT-structuren en samenwerking met stedelijke informaticadiensten.
Dat Amaris vzw bijna geen belastingen betaalt, is trouwens geen wonder. Ze maken volgens de jaarrekening geen winst, maar verlies. Het voordeel voor de haven was dat ze marktconforme lonen konden betalen zonder de nadelen van een dienstverband bij de overheid. Bij De Standaard kunnen ze bovendien geen balans en resultatenrekening lezen. De journalist staarde zich blind op 235.000 euro winst in boekjaar 2024 waarop “amper 9.563 euro belastingen betaald (4 procent)” werden. Dat zijn voor een organisatie met 72 voltijdse ICT-specialisten ridicule winsten. Typisch voor een vereniging zonder winstoogmerk. Al heeft die dan een omzet in 2025 van 8,5 miljoen euro. De loonkosten bedroegen overigens 7,8 miljoen euro.
Wie naar de belastingen op lonen kijkt, ziet dat ze wel degelijk normale bedragen betalen. Idem voor de sociale bijdragen. Het hele verhaal van De Standaard is gebaseerd op een gebrekkige kennis van balanslezen en onzin gevoederd door de vakbonden.
Problemen met fiscus zijn fake news of framing
De bewering dat Amaris vzw onder de loep van de fiscus zou liggen blijkt pure stemmingmakerij. De belastinginspectie bekeek het dossier na klachten van de vakbonden en besloot dat Amaris onder de veel lagere rechtspersonenbelasting mag blijven vallen.
Waarom die framing dan? Omdat in de raad van bestuur van Port of Antwerp-Bruges (POAB) zes vertegenwoordigers van de stad Antwerpen zitten. Verder zitten premier Bart De Wever, schepen van Financiën Koen Kennis en Antwerps burgemeester Els van Doesburg in de raad van bestuur. Allen behoren tot de N-VA. Dat zijn zwaargewichten tegenover Europees parlementslid Kathleen Van Brempt (Vooruit) en drie vertegenwoordigers van de stad Brugge, waaronder burgemeester Dirk De fauw (cd&v). Op Klaps na kent geen enkele van die bestuurders trouwens ook maar iets van havenbedrijven. Van Brempt kan nog beweren dat haar vader dokwerker was.
Bestuurskamerruzie of board room battle
Het geheel past in een board room battle. Een strijd tussen enerzijds N-VA en anderzijds cd&v en Vooruit. Daarbij komt dat het gefuseerde havenbedrijf zijn ICT aan het rationaliseren is. Het directiecomité van de haven besloot daarom in januari 2025 dat huidige structuren niet langer passen bij de langetermijnvisie.
Ten eerste dus Amaris vzw voor de Antwerpse Maritieme Informatiesystemen met ICT-diensten, consultancy en software. Die vzw wordt vanaf 1 januari 2027 volledig geïntegreerd in het havenbedrijf. De dienst is essentieel voor de haven.
De vraag blijft of Amaris vzw een dubieuze constructie was die jarenlang onder het controlerend oog van de directie van het havenbedrijf geld kon uitdelen.
Meer van Lode Goukens
