De nieuwe film over de Nürnberg-tribunalen is zonder twijfel aangrijpend en vakkundig gemaakt, maar is geen objectieve historische constructie. De film-Göring lijkt in de verste verte niet op de echte Hermann Göring.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
De film-Göring – gespeeld door Russell Crowe van de Gladiator-films, die voor de opnamen een massa vet moest aankweken – ziet eruit als een sympathieke, dikke, gemoedelijke opa en men begrijpt dat de psychiater zich door hem laat inpalmen en manipuleren. Maar vergelijk de gemoedelijke, heel dikke film-Göring met de echte historische opnamen van Göring tijdens de Nürnbergprocessen. Een stevige, gezette man, die niet voor niets ‘Der Dicke’ werd genoemd, maar helemaal niet zo’n gezellige dikkerd als in de film. En let op zijn ogen: indringend, uitdagend, intimiderend, kwaadaardig. Helemaal niet een ‘gewone man’ die door omstandigheden tot het kwaad is vervallen.
Het lijkt onvoorstelbaar dat iemand zich zou laten inpakken door zo’n individu, hoewel men met psychiaters natuurlijk nooit weet. Velen laten zich ook in het gewone strafrecht misleiden door pedofielen en seriemoordenaars. De regisseur werkt te veel toe naar de hypothese dat de nazileiders ‘gewone mensen’ waren en hij schrikt daarbij niet terug voor een beetje beeldmanipulatie.
“Alfred had dezelfde opvoeding gekregen, maar was een mens gebleven”
Criminelen
Höss, de laatste kampcommandant van Auschwitz, was al in de jaren 1920 veroordeeld wegens moord. Oscar Dirlewanger, de bevelhebber van de beruchte 36ste SS-divisie was in 1934 al veroordeeld tot twee jaar cel wegens verkrachting van een minderjarige. Hij werd uit de NSDAP gezet en verloor zijn rang, zijn militaire medailles en zijn academische titel. Na zijn vrijlating werd hij opnieuw wegens gelijkaardige zedenfeiten gearresteerd.
Maar later werd hij de bevelhebber van de beruchte Dirlewanger Brigade, die grotendeels uit criminelen bestond. In het getto van Lublin verkrachtte en vermoordde hij Joodse kinderen, zowel jongens als meisjes. Hij was ook berucht wegens zijn sadistische folteringen en moorden op Joodse vrouwen en meisjes. Zijn ondergeschikten gedroegen zich al even pervers en beestachtig. Nee, het waren niet allemaal ‘gewone mensen’.
Ontsporingen
Er zijn hier twee mechanismen die elkaar versterken. Enerzijds werken álle totalitaire systemen waarin moorden en folteringen worden gedoogd of zelfs aangemoedigd als een magneet op sadisten en psychopaten, die nu op grote schaal hun gang kunnen gaan en zelfs topfuncties kunnen bereiken in de hiërarchie. Lenin en Trotski hebben een maatschappij gecreëerd waarin net zoals in nazi-Duitsland miljoenen mensen werden geëxecuteerd en in concentratiekampen werden afgemaakt. Maar als ze niet de staatsmacht hadden veroverd, zouden zij ‘gewone’ seriemoordenaars zijn geworden. Op basis van hun onderlinge briefwisseling ben ik daar vrij zeker van. Zij waren echte psychopaten.
“In alle landen zijn de meeste mensen meelopers en kuddedieren”
Parallel daarmee ontwikkelt zich in oorlogstijd nog een andere patroon. Als soldaten merken dat ze straffeloos kunnen moorden, verkrachten en/of plunderen, zonder dat daartegen wordt opgetreden, dan worden ook gewone mensen, die anders misschien nooit misdaden zouden plegen, daar inderdaad heel snel in meegesleept. Bij de Nazi’s begon dat al vanaf de inval in Polen en tijdens Operatie Barbarossa. In het westen was er niet dezelfde straffeloosheid en deden zulke excessen zich veel minder voor, meestal pas in een latere fase van de oorlog… en met SS-troepen die hun barbaarse gewoonten van het oostfront hadden meegebracht.
Geschiedvervalsing
De Amerikaanse legerleiding wilde de nazileiders zonder proces executeren om hen zeker geen forum te geven, maar de juristen wilden natuurlijk een proces. Helemaal onhistorisch is de scène waarin de Amerikaanse openbare aanklager Jackson zomaar in het Vaticaan binnenstapt bij Pius XII om hem zijn steun te vragen voor een proces. Dat is nooit gebeurd. De filmpaus weigert dat en Jackson chanteert hem door te wijzen op het Concordaat dat Pius XI in 1933 met de nazi’s afsloot en de zogezegde samenwerking van Pius XII met de nazi’s.
Dat Concordaat is er inderdaad geweest. Maar het volstaat de nazikranten uit die tijd te lezen om zien hoe leugenachtig die andere beschuldiging was. In 1939 schreef het naziblad Das Reich: “Pius XI was een half-Jood, want zijn moeder was een Nederlandse Jodin, maar kardinaal Pacelli is een volle Jood.”Het was natuurlijk onzin, maar het was wel tekenend. Zelfs als kardinaal had Pacelli al de reputatie een tegenstander van het nazisme te zijn. Toen hij toch tot paus werd verkozen, schreef de Berliner Morgenpost: “De verkiezing van Pacelli wordt in Duitsland niet goed ontvangen omdat hij het nationaalsocialisme altijd vijandig gezind is geweest.”
Eén bron
De leugen dat pausPius XII tijdens de Tweede Wereldoorlog niets heeft gedaan om de Joden te redden, is gebaseerd op één bron: het toneelstuk ‘Der Stellvertreter’ van Hochhut, dat in de DDR werd geschreven in opdracht van de KGB. Dat was hun wraak, omdat Pius XII het nationaalsocialisme en het communisme altijd gelijkelijk had bestreden. Cornwell heeft die leugen herhaald in zijn boek ‘Hitler’s Pope’, en Costa-Gravas in zijn film ‘Amen’. Maar het blijft een leugen. Lees hierover ‘De laatste drie pausen en de Joden’ (1967) van de Israëlische historicus Pinchas Lapideen en ‘De Zwijgende Paus?’ van Hans Jansens (2000). Bij de vele complotten van Wehrmacht-officieren om Hitler te doden, hielden de samenzweerders contact met elkaar via de diplomatieke kanalen van het Vaticaan. Lees hierover ‘Spionnen van de paus: het Vaticaans complot van Pius XII tegen Hitler’ van auteur Mark Riebling.
Zelfs de geschiedenis van de pauselijke staat in de negentiende eeuw staat nog vol beschamende antisemitische besluiten. Maar Pius XII was allerminst ‘Hitler’s Pope’. Integendeel, met discrete diplomatie, valse doopbewijzen, paspoorten en onderduikadressen in kloosters heeft hij samen met zijn nuntius, de latere Paus Johannes XXIII, honderdduizenden Joden gered, vooral in Hongarije (samen met Wallenberg) en Italië. Hij bemiddelde ook via Franco’s Spanje om 11.000 Joden in veiligheid te brengen in Zuid-Amerikaanse landen. Toen de nazi’s in 1943 Italië binnenvielen, kregen honderden Joden onderdak in Vaticaanstad en nog duizenden meer in kloosters over heel bezet Italië.
“Göring was helemaal niet zo’n gezellige dikkerd”
Blinde gehoorzaamheid
In alle landen zijn de meeste mensen meelopers en kuddedieren. In alle legers en politiediensten van de twintigste eeuw volgden de meeste ondergeschikten en officieren de bevelen op zonder zich morele vragen te stellen, al waren er altijd uitzonderingen, vooral in Angelsaksische landen en, heel zelden, ook in Duitsland zelf. Blinde gehoorzaamheid was echt niet alleen een Duits probleem, maar misschien was het in Duitsland een iets groter probleem. Bismarck merkte al op dat Duitse officieren alle bevelen opvolgden, zelfs als ze op hun eigen mensen moesten schieten, maar dat ze nooit ergens verantwoordelijkheid voor opnamen.
Waarom was dat in Duitsland erger dan elders? Een deel van de verklaring ligt in het lutheranisme. In het calvinisme en bij de Franse hugenoten ontwikkelde zich een hele filosofie rond het recht op opstand tegen onrechtvaardige heersers en zelfs het recht op tirannicide. Het katholicisme was gezagsgetrouwer, maar ook daar werd, als laatste redmiddel, het recht op rebellie en tirannicide erkend. Luther liet geen enkele speelruimte: men moest zelfs de meest wrede en onrechtvaardige heerser blindelings gehoorzamen en men mocht nooit, in geen enkel geval tegen hem in opstand komen. De tragedie van Duitsland was misschien dat het herenigd werd onder leiding van Pruisen, het meest lutheraanse en militaristische van alle landen in het oude Roomse Rijk der Duitse Natie. Statistisch gezien blijkt duidelijk dat de nazi’s het meeste stemmen haalden in de meest lutheraanse gebieden. Al die factoren samen maakten misschien dat de balans op een cruciaal moment in de Duitse geschiedenis naar de verkeerde kant oversloeg.
De les van Alfred Göring
Wat de film-Göring vertelt over de kastelen van zijn aristocratische Joodse peetvader die een affaire had met zijn moeder, is waar, al zijn de details misschien opgesmukt. Het wordt bevestigd door zijn broer Alfred die samen met Hermann ook in die kastelen was geweest. Die broer was in dezelfde familie opgegroeid als Hermann. In de Eerste Wereldoorlog had hij in de loopgraven gezeten, wat zeker een ellendiger leven was dat dat van de jachtpiloot Hermann Göring. Alfred had dezelfde opvoeding gekregen, van dezelfde ouders als Hermann. Hij was opgegroeid in dezelfde ellende, veroorzaakt door het Verdrag van Versailles.
Maar hij was een mens gebleven, iemand die zelf nadacht en zijn geweten volgde, tegen de stroom in. Toen de Nazi’s aan de macht kwamen, hielp hij tientallen Joden uit Duitsland ontsnappen. Na de oorlog werd hij overal omwille van zijn naam uitgespuwd en hij kreeg nooit de erkenning die hij verdiende. Hij was ook een Duitser, ook een Göring. Hij had de gemakkelijke weg kunnen kiezen door zich aan te sluiten bij zijn machtige broer. Maar hij was een individu dat niet meezwom met de stroom. Alle collectieve verklaringen zijn historisch belangrijk, maar ook relatief.
In de middeleeuwen dacht men dat een demon een mens niet kon overweldigen, tenzij hij – of zij – die demon binnenliet door een figuurlijk ‘contract met de duivel’ te sluiten. Dat is ook zo met omgevingsfactoren, de tijdsgeest, het collectieve ‘wat iedereen zegt’, de mentaliteit van ‘iedereen doet het’. Het is moeilijk daartegenin te gaan. Maar volwassenen moeten in staat zijn om, zoals Alfred Göring, ondanks dat toch hun individualiteit te bewaren en hun eigen geweten te volgen. Ook al moet daar een hoge prijs voor worden betaald.
Meer over de Tweede Wereldoorlog
