In 2006 kwam de film ‘An Inconvenient Truth’ uit, waarmee de Democratische politicus Al Gore zichzelf heruitvond na zijn nederlaag bij de presidentsverkiezingen tegen George W. Bush. ‘Inconvenient’ kan je niet letterlijk vertalen, maar betekent iets als ‘onwelkom’, ‘vervelend’ of ‘lastig’. Met dat bijvoeglijk naamwoord suggereerde Gore dat hij een waarheid wilde brengen die de meeste mensen niet zou aanstaan.
Geen advertenties meer?
Ingelogde abonnees steunen niet alleen een van de enige kritische en onafhankelijke media, maar zien ook geen vervelende advertenties. Abonneer je snel en eenvoudig en krijg meteen toegang tot vele duizenden exclusieve artikelen!
Maak hieronder je keuze voor het gewenste abonnement:
Liever ook op papier? Bekijk alle abonnementen!
Het doorlopend abonnement wordt automatisch verlengd voor steeds één maand.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een online abonnement van 3 maanden via een eenmalige betaling.
Liever ook op papier? Bekijk al onze abonnementen!
Steun het vrije woord met een eenmalige betaling en je zit een jaar goed.
Log hieronder in om dit bericht volledig te lezen. Ben je al ingelogd, kijk dan op je account of je nog een actief abonnement hebt.
Aan de ontvangst kon je dat alvast niet merken. Het westerse bestel reageerde bijzonder enthousiast op de film. Ook bij ons. “De film kan een draagvlak creëren voor klimaatmaatregelen”, vond Mieke Schauvliege (Groen). Ook Kris Peeters (CD&V), toen Vlaams minister-president, vond dat de jeugd moest kijken: “De film is een belangrijk instrument om jongeren bewust te maken van de klimaatproblematiek.”
Staatssecretaris voor Duurzame Ontwikkeling Els Van Weert (Spirit) organiseerde grootschalige vertoningen van de film, voor honderden leerlingen tegelijk. Tegen de minister van Onderwijs, Frank Vandenbroucke, kon ze echter niet op. Die bezorgde een gratis dvd aan alle scholen van Vlaanderen, die daarmee in elke klas konden rondgaan, wat ook gebeurde. Alles was klaar voor het klaarstomen van de eerste Anuna’s en Greta’s.
Bekijk hieronder de trailer van ‘An unconvenient truth’
Waarom heeft waarheid onwaarheid nodig?
Waarom laat een bewering die zich beroept op wetenschappelijkheid en zekerheid zich zo vaak ondersteunen door halve of hele onwaarheden? Het is een vraag die ook iemand die niet in klimaatwetenschap is geschoold zich mag stellen. De film van Gore heeft de test van de tijd niet goed doorstaan – dat wordt nu schoorvoetend toegegeven –, maar eigenlijk kon men toen al weten dat de ‘onwelkome waarheid’ flink wat onwaarheden bevatte. Een andere vraag is waarom men toen bereid was om dat te negeren en aan een misleidende film een educatieve waarde toe te kennen.
Alle onjuistheden toelichten zou meer dan deze bladzijde vereisen. Meer beslagen onderzoekers konden er 35 vinden. Ik beperk me tot de voornaamste.
“De koppige ijsberen weigeren uit te sterven”
Eentje springt er meer uit dan de rest: de stervende ijsbeer. In de film zie je een vermagerde, uitgeputte ijsbeer zwemmen; volgens Gore wanhopig op zoek naar ijs dat er niet meer is. De ijsbeer is sindsdien hét symbool geworden van wat klimaatverandering met de wereld doet. National Geographic deed iets gelijkaardigs met een beeld van een stervende ijsbeer, met de ondertitel ‘Zo ziet klimaatverandering eruit’. Geconfronteerd met de vaststelling dat ijsberen ook stierven vóór er sprake was van klimaatverandering, heeft NG zich achteraf verontschuldigd voor de misleiding.
IJsberen weigeren dood te gaan
Sinds de film van Gore is de ijsbeer ook in de Vlaamse pers een terugkerend thema. Vorig jaar schreef de VRT nog: “De ijsvrije periodes in het Noordpoolgebied worden steeds langer, waardoor het voor ijsberen moeilijker wordt om te overleven. Een nieuwe studie die 20 ijsberen volgde bij de Canadese Hudson Bay, toont dat ze tijdens die ijsvrije periode gemiddeld 1 kilo per dag afvallen.”
Helaas weigeren de koppige ijsberen uit te sterven, of zelfs maar in aantal te verminderen. Men probeert die cognitieve dissonantie op te lossen met de theorie dat dit te maken zou kunnen hebben met een genetische aanpassing aan de nieuwe omstandigheden. Dat zou dan wel bijzonder snel gaan, want genetische veranderingen vergen doorgaans honderden generaties om zich over een hele soort te verspreiden.
De BBC, toch een tijd het meest gerespecteerde vlaggenschip van het klimaatalarmisme in de media, gaf eerder dit jaar toe dat het eigenlijk goed gaat met de ijsberen. Erger nog: ze worden gemiddeld vetter, tot verbazing van een aantal specialisten.
De dynamiek achter de vertekening
Misschien nog het meest leerrijke aan de mythe van de uitstervende ijsbeer is dat er al jaren integere wetenschappers waren, zoals Mitchell Taylor en Susan Crockford, die het tegendeel stelden. Zij blijken nu gelijk te hebben, maar hebben jarenlang professionele problemen ondervonden omdat hun bevindingen een echte ‘inconvenient truth’ inhielden: een waarheid die inging tegen de dominante doemvoorspellingen.
Crockford werd bijvoorbeeld aan de kant geschoven aan haar universiteit omwille van haar bevinding dat het aantal ijsberen toenam.
Taylor werd uit de Polar Bear Specialist Group gezet. Vooral de motivering van zijn uitsluiting is interessant: “In het belang van het behoud van de ijsbeer zijn standpunten die ingaan tegen door de mens veroorzaakte klimaatverandering uiterst hinderlijk.” Niet onwaar dus, maar ‘hinderlijk’ – ‘unhelpful’ – in het verhaal.
Die voorvallen schetsen hoe de dynamiek functioneert in wat ons wordt voorgeschoteld als klimaatwetenschap. De waarheid wordt ondergeschikt gemaakt aan de bruikbaarheid voor een klimaatagenda. Wetenschappers die het alarmisme versterken, worden gevraagd, gevierd, gesubsidieerd en zelden gecorrigeerd. Wetenschappers die het verhaal nuanceren of afzwakken, worden gemarginaliseerd en ‘controversieel’ gemaakt.
“20 jaar geleden waren er weinig wetenschappers die de moed hadden om tegen het misleidende verhaal van Gore in te gaan”
De sneeuw van de Kilimanjaro
Een andere in het oog springende onwaarheid was dat we ‘in de nabije toekomst’ een stijging van de zeespiegel van 6 meter zouden krijgen door het afsmelten van het ijs op Groenland. In werkelijkheid zou een dergelijk proces, indien het zich al voltrekt, eeuwen duren.
Gore schreef ook het afsmelten van gletsjers toe aan CO₂-uitstoot, hoewel dat proces al ten tijde van Napoleon begonnen was, dus vóór het industriële tijdperk. En dan was er nog zijn gebruik van de bedrieglijke hockeystickgrafiek van Michael Mann, zijn beweringen over de opmars van malaria en zijn stelling dat het Tsjaadmeer zou zijn uitgedroogd door klimaatverandering, terwijl overmatige irrigatie de oorzaak was.
Naast wat toen al fout was, zijn er de talrijke voorspellingen die intussen niet zijn uitgekomen. Binnen een decennium zou er geen sneeuw meer liggen op de Kilimanjaro, beweerde Gore. De Noordpool zou ijsvrij worden, uiterlijk in 2016. De warme golfstroom zou stilvallen. Het aantal orkanen zou toenemen. De atol-eilanden in de Stille Oceaan zouden moeten worden geëvacueerd. Niets daarvan is uitgekomen.
Wat in de boodschap van de film is dan wél juist gebleken? Niet zoveel. Niemand – ook toen niet – ontkende dat er klimaatverandering was, dat CO₂ een broeikasgas is en dat menselijke activiteiten aan de uitstoot bijdragen. Al de rest wat Gore toevoegde, was speculatie en is dat nog steeds.
Klimaatindustrie
Gore werd rijkelijk beloond voor zijn film. Hij kreeg een jaar later de Nobelprijs voor de Vrede. Zijn grootste voordelen waren echter van meer materiële aard. Hij verdiende goed aan de film, maar nog meer als spreker: tot 200.000 dollar per optreden.
Een vast geloofsartikel van de klimaatreligie zegt dat alle kritiek betaald wordt door ‘Big Oil’. Zelden lees je in de pers iets over de enorme financiële belangen die intussen schuilgaan achter de klimaatindustrie. Gore richtte zelf verschillende groene bedrijven op die oplossingen aanbieden voor de problemen die hij zelf dramatiseerde. De financiering mocht zelfs van Big Oil komen: hij verkocht zijn progressieve tv-zender Current TV aan oliestaat Qatar.
Het vermogen van Gore steeg van ongeveer 1 miljoen dollar in 2006 naar meer dan 300 miljoen dollar vandaag. Zelfs progressieve media als The Atlantic erkennen dat het grootste deel daarvan voortkomt uit zijn activiteiten rond het klimaatdossier.
Stuitende hypocrisie
Het laat Gore toe een comfortabel bestaan te leiden in zijn paleis met twintig kamers en acht badkamers in Nashville, waar twintig keer meer elektriciteit wordt verbruikt dan door een gemiddeld Amerikaans huishouden. Hij is ook gestopt met het publiek maken van informatie over zijn vermogen, als privépersoon of als voorzitter van zijn investeringsfonds Generation Investment Management. Dat staat in schril contrast met zijn pleidooi voor verregaande transparantie van bedrijven, beleggers en overheden inzake ESG en klimaatrisico’s.
“Gore werd rijkelijk beloond voor zijn film”
Gores stuitende hypocrisie en zijn financiële exploitatie van het klimaatverhaal zijn ergerlijk, maar wat zijn film heeft aangericht, is veel nefaster. Klimaatverandering was al bekend als probleem, maar het is de film die het fenomeen heeft omgevormd naar een catastrofale dreiging. Gore slaagde erin de meest extreme doemscenario’s – door de wetenschap bedoeld als denkoefeningen met zeer lage waarschijnlijkheid – door pers en politiek te laten aanvaarden als reële vooruitzichten indien geen radicale maatregelen worden genomen.
Twintig jaar geleden waren er maar weinig wetenschappers die de moed hadden om tegen het misleidende verhaal van Gore in te gaan. Bjørn Lomborg was een uitzondering. Wat hij toen schreef, staat nog steeds overeind – in tegenstelling tot de inhoud van An Inconvenient Truth.
Lomborg
Vandaag maakt Lomborg de balans op van twintig jaar irrationeel beleid. Hij schat dat de klimaatmaatregelen de wereld sindsdien 16 biljoen dollar hebben gekost, terwijl de uitstoot van CO₂ blijft stijgen. Het hele verhaal van Gore was gebaseerd op wat rijke, westerse landen anders zouden moeten doen, terwijl de OESO-landen samen nog slechts ongeveer 13 procent van de uitstoot veroorzaken. Zelfs indien het Westen doorgaat met zichzelf te ruïneren om nuluitstoot te bereiken, zou dat in het beste geval een verwaarloosbaar temperatuurverschil van minder dan 0,1 graad opleveren.
Lomborg: “Waar Gores film het meest tekortschiet, is dat hij nalaat een pleidooi te houden voor slimmere benaderingen. In plaats van paniekgedreven maatregelen moeten we innovatie centraal stellen. Onderzoek en ontwikkeling in groene technologie – betere batterijen, geavanceerde kernenergie, koolstofafvang – kunnen de kosten drastisch verlagen, waardoor de transitie betaalbaar of zelfs aantrekkelijk wordt voor iedereen. Aanpassing redt goedkoop levens: zeeweringen, droogteresistente gewassen, vroegtijdige waarschuwingen. En ten slotte tilt ontwikkeling miljarden mensen uit de armoede en verhoogt ze de veerkracht.”
Klimaatverandering is reëel en verdient aandacht. De alarmistische sfeerschepperij van Gore, ondersteund door een collage van onwaarheden, heeft het debat echter een irrationele en ideologische richting uitgestuurd. Het zal niet eenvoudig zijn om het gezond verstand opnieuw aan het stuur te krijgen.
Meer over dit thema
